تاریخ نگار

مروری بر واقعه دو حمله ارتش بعث عراق به كرمانشاه.

1402/07/25
|
22:33

گیلانغرب یكی از شهرستان‌های مرزی غرب ایران در استان كرمانشاه است. این شهرستان از اولین روز جنگ تحمیلی عراق برضد ایران در شهریور 1359 درگیر جنگ شد و از محورهای عملیاتی مهم غرب كشور در طول جنگ بود.

مركز شهرستان گیلانغرب در جنوب استان كرمانشاه، شهر گیلانغرب است. شهرستان گیلانغرب از سمت شمال با شهرستان سرپل‌ذهاب و دالاهو، از شرق با شهرستان‌ اسلام‌آباد غرب، از غرب با شهرستان قصرشیرین و از جنوب با استان ایلام همسایه است. این شهرستان با وسعت 2367 كیلومتر مربع، دارای دو بخش مركزی و گواور است. بیشتر جمعیت این شهرستان در روستا و مناطق عشایرنشین سكونت دارند.

نام شهرستان گیلانغرب در گذشته امله به معنای محل تجمع قبایل و طوایف بوده كه در زمان رضاشاه به واسطه شباهت به جنگل‌های انبوه گیلان به گیلانغرب تغییر یافته است. زبان عمومی مردم این شهرستان كردی كلهری است و شیعه هستند. اقتصاد شهرستان بر كشاورزی و دامداری استوار است.

مهم‌ترین آثار باستانی شهرستان عبارت‌اند از: تپه قلاع (قلعه) در شهر گیلانغرب، زیارتگاه حضرت سلیمان در روستای چله، قدمگاه حضرت ابوالفضل‌علیه‌السلام در روستای كله‌جوب سفلی، قدمگاه امام محمدباقر‌علیه‌السلام در روستای گورسفید، چهل تن (چهل مرد) در روستای سراب مورت.

روز 31 شهریور 1359 با تهاجم سراسری ارتش صدام، جنگده‌های میگ عراقی منطقه ویژنان در گیلانغرب را بمباران كردند،سپس یك گروه رزمی از تیپ 1 زرهی لشكر 81 زرهی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای تشكیل خط دوم پدافندی به محور گیلانغرب ـ قصرشیرین اعزام شد.

چهارم مهر 1359 قسمتی از گردان 285 از تیپ 2 زرهی لشكر 81 ارتش نیز به گیلانغرب اعزام شد و با هماهنگی ژاندارمری، اهالی گیلانغرب بسیج شدند تا از شهر دفاع كنند. بدین‌ترتیب، هسته مركزی دفاع از گیلانغرب تشكیل و موفق شد از سقوط شهر جلوگیری كند. بعد از تصرف قصرشیرین، لشكر 4 پیاده ارتش عراق صبح روز 5 مهر 1359 به قصد تصرف گیلانغرب به سوی این شهر حركت كردند و به ورودی شهر گیلانغرب‌ رسیدند. مردم منطقه با باز كردن جوی‌های آب كشاورزی به سمت محل عبور تانك‌های عراقی، باعث توقف لشكر مكانیزه عراق شدند.

در درگیری‌های روز ششم و هفتم مهر هم نیروهای هوانیروز وارد عمل شدند.[5] با مقاومت گردان 285 تانك از تیپ 2 زرهی لشكر 81، ژاندارمری و نیروهای مردمی، نیروهای عراق تا روستای گورسفید عقب‌نشینی كردند.

دهم مهر نیروهای عراق اهالی برخی روستاهای منطقه گیلانغرب را پراكنده كردند و در گورسفید نیروهای بومی با عراقی‌ها درگیر شدند.

از روز هفدهم مهر به حملات توپخانه‌ افزوده شد. برای اولین بار ارتش عراق، 26 مهر 1359 گیلانغرب را هدف موشك میان‌برد زمین‌به‌زمین قرار داد. این موشك به خارج از مناطق مسكونی اصابت كرد و تلفات و خساراتی به بار نیاورد.

به دنبال حمله عراق به گیلانغرب، مردم این شهر به چندین دسته تقسیم شدند: عده‌ای در شهر ماندند و با سلاح‌های قدیمی به جنگ با دشمن پرداختند و بعضی هم اسیر شدند، گروه دیگر به كوه‌های اطراف پناه بردند و بخشی دیگر با فاصله‌ كمی از شهر چادر زدند كه آن مناطق به‌مرور به اردوگاه تبدیل شد. مردم در اردوگاه‌هایی مانند تق‌توق بالا و پایین، دولابی، پل حاجی و دارتوت مستقر شدند، ولی با مشكل كمبود آب و آذوقه مواجه بودند.

زنان گیلانغربی دوشادوش همسران و پدران و برادارن و فرزندانشان نقش بسزایی در جلوگیری از پیشروی عراقی‌ها ایفا كردند؛ به‌خصوص در تهیه تداركات برای جبهه‌های مقاومت مردمی. فرنگیس حیدرپور یكی از زنان شجاع روستای گورسفید است كه به تنهایی با سربازان عراقی مقابله كرد.

با مقاومت اولیه عشایر و اهالی بومی گیلانغرب، نیروهای عراق در مقابل تنگ حاجیان و آبادی گورسفید و ارتفاع چغالوند مستقر شدند. بعد از این، عملیات آفندی تنگ حاجیان در 14 دی 1359 برای عقب راندن ارتش عراق از تنگ حاجیان و آزادسازی خط ارتباطی محور گیلانغرب در راستای هدف‌های مورد نظر نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شد.

با انجام عملیات آفندی چغالوند در 26 اسفند 1359 و آزادسازی ارتفاع چغالوند، موقعیت دیده‌بانی و كنترل دشت گیلانغرب و محور گیلانغرب فراهم شد.

پشتیبانی از عملیات‌های منطقه جنوب ایجاب می‌كرد سكون و آرامش در منطقه غرب به هم زده شود. بنابراین عملیات مطلع‌الفجر (شیاكوه) در 20 آذر 1360 به منظور تقلیل فشار دشمن در مناطق چرمیان و شیاكوه، تنگ قاسم‌آباد و دشت گیلانغرب (منطقه عمومی گیلانغرب) با فرماندهی و هدایت قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران به اجرا درآمد و 27 روز ادامه یافت.

ارتش عراق در 31 تیر 1367 بار دیگر به مرزهای ایران حمله و تا گیلانغرب پیشروی و این شهر را تصرف كرد، اما در 3 مرداد 1367 همزمان با اجرای عملیات مرصاد مجبور شد از جبهه میانی و غرب كشور عقب‌نشینی كند.
در جنگ تحمیلی، شهرستان گیلانغرب بارها بمباران شد و 700 شهید، 2270 جانباز و 133 آزاده را به نام خود در تاریخ دفاع مقدس ثبت كرد.

بیست‌ویكم آبان 1396 زلزله بزرگی در استان كرمانشاه رخ داد كه براثر آن، به گیلانغرب هم خسارت‌های فراوانی وارد شد.

آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، به دلیل فداكاری‌‌های مردم گیلانغرب در ایام جنگ تحمیلی، از این شهر به عنوان دومین شهر مقاوم ایران یاد كرده‌اند.

دسترسی سریع