شعر حافظ تحویل‌پذیر اما تحمیل‌ناپذیر است؛ انسان بماهو انسان در آینه دیوان خواجه شیراز

دكتر محمدجعفر محمدزاده، دبیر شورای پاسداشت زبان و ادب فارسی معاونت صدا، با حضور در برنامه «ققنوس» رادیو فرهنگ ویژه روز بزرگداشت حافظ ، نام‌آوری حافظ را نه وابسته به كثرت سروده‌ها، بلكه حاصل تبدیل‌شدن غزل او به تراز زبان فارسی، جامعیت در بیان حقیقت بشر و گشودگی بی‌پایان اندیشه‌اش دانست.

1405/07/21
|
09:05

دكتر محمدجعفر محمدزاده در مراسم رونمایی لوح فشرده حافظ خوانی اساتید ادبیات و رادیو كه به همت رادیو فرهنگ انجام شد درباره راز پیوند دیرین جامعه با حافظ و حضور همیشگی دیوان او در خانه‌ها گفت:حافظ بدون تردید بزرگ‌ترین غزل‌سرای زبان فارسی است؛ نه از سر كثرت سروده‌ها یا دشواری صوری آن‌ها، بلكه از این رو كه هر غزلی در زبان فارسی پیش و پس از او، با عیار كلامش سنجیده می‌شود و حافظ به تراز و معیار غزل فارسی بدل شده است. او شاعری است كه تمام نمی‌شود و در گذر روزگاران پاینده‌تر و شكوفاتر جلوه می‌كند.
وی نخستین دلیل ماندگاری حافظ را «گشودگی شعر بر روی مخاطب» خواند و افزود: «حافظ روی گشاده‌ای در مواجهه با مخاطب دارد و او را در حصار تعصب قرار نمی‌دهد؛ امر و نهی نمی‌كند و حكم كلی صادر نمی‌سازد، بلكه متناسب با احوال درونی انسان با او سخن می‌گوید و حتی در مقام نصیحت نیز رویكردی رندانه دارد.
دبیر شورای پاسداشت زبان و ادب فارسی معاونت صدا دومین ویژگی بنیادین شعر حافظ را تعریف ویژه از ساحت انسانی دانست و بیان كرد: آن منی كه حافظ از انسان ارائه می‌دهد، وابسته به زمانه، شهر، مذهب یا جغرافیایی ویژه نیست؛ این من، ذات نوع بشر است. وقتی می‌سراید: "دوش دیدم كه ملائك در میخانه زدند / گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند"، خود را شاهدی ازلی در لحظه آفرینش انسان به تصویر می‌كشد و با بیان "در اندرون من خسته دل ندانم كیست"، چندلایگی روان آدمی را عیان می‌سازد تا هر انسانی در هر پایگاهی بتواند در آینه كلام او خویشتن را پیدا كند.»
وی با تبیین اصل«تحویل‌پذیری و تحمیل‌ناپذیری» در هرمنوتیك شعر حافظ تصریح كرد: حافظ اجازه می‌دهد هر مخاطبی فراخور حال خود از اثر برداشت كند؛ چنان‌كه بیتی خراباتی و میخانه‌ای می‌تواند در قنوت نماز شب عارفی چون میرزا جواد آقای ملكی تبریزی خوانده شود، اما هیچ‌كس نمی‌تواند معنایی واحد و خشك را بر شعر او تحمیل كند و بگوید معنا فقط همین است و جز این نیست.
دبیر شورای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی معاونت صدای رسانه ملی با تأكید بر هوشیاری حافظ در درك «عالم اضداد» یادآور شد: جهان بر مدار اضداد آفریده شده و حافظ با ادراك دقیق این حقیقت، از تضادهایی نظیر جبر و اختیار، پارسایی و رندی، و اندوه و طرب بهره می‌گیرد تا شعری بسازد كه در تلاطم روحیات انسان ماندگار شود؛ او چنان انسان‌شناس بزرگی است كه آینه‌ای تمام‌نما پیش روی ما نهاده است و به همین سبب، یك غزل ده بیتی او می‌تواند صد برداشت مختلف را پیش روی مخاطب قرار دهد.

دسترسی سریع