دكتر منصور خلیلی، تاریخ پژوه و مدرس دانشگاه، در رادیو فرهنگ به بررسی «نقش اعتماد عمومی و همراهی مردم در شكلگیری یك حركت اجتماعی موثر» پرداخت و گفت: بسیاری تغییرات از دل «اعتماد عمومی و اتحاد ملت» آغاز میشود.
او ماجرای فتوای توتون و تنباكو را «نماد اتحاد و آگاهی مردم ایران» دانست و گفت: فتوای توتون و تنباكو با «اتحاد و همراهی مردم» به نقطهای اثرگذار در تاریخ ایران تبدیل شد و بدون همراهی مردم، این مبارزه ضداستبدادی و بیگانه ستیزانه به نتیجه نمیرسید.
خلیلی افزود: در آن زمان علیرقم رواج تولید و مصرف دخانیات و تنباكو در میان مردم و درگیری 200هزارنفر در تجارت آن، به محض صدور فتوای علما، همه ایرانیان، هماهنگ و محكم و استوار، هرگونه استفاده از توتون و تنباكو را تحریم كردند و تا زمان لغو امتیاز قرارداد تالبوت، پابرجا ماندند؛ یعنی بدون همراهی و هماهنگی مردم با تجار و روحانیون، این مبارزه به نتیجه نمیرسید؛ درواقع این ماجرا، «پیشدرآمدی برای انقلاب مشروطه و آگاهی مردم نسبت به قدرت خود» شد؛ چراكه تا قبل از آن مردم احساس نمیكردند كه چنین توانایی دارند كه با «اتحاد» بتوانند همزمان «استبداد ناصری» و «استعمار خارجی انگلستان» را شكست بدهند؛ درواقع فتوای مراجع و تعهد مردم باعث شد مردم به «قدرت اتحاد» خود آگاه شوند و این «زمینهساز حركتهای بعدی» و «ایجاد اعتمادبهنفس» بین مردم بود.
