كتابخانههای ملی؛ حافظ اعتبار منابع و اپراتور داده در عصر هوش مصنوعی هستند. این موضوع در برنامه «ققنوس» رادیو فرهنگ و در گفتوگو با معاون كتابخانه سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران مطرح شد.
در این گفتوگوی رادیویی، بر ضرورت بهرهگیری از فناوریهای نوین و مدلهای زبانی هوش مصنوعی برای حفظ اعتبار منابع و بازیابی میراث مكتوب تأكید شد.
دكتر رضا شهرابی، معاون كتابخانه سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران، در گفتوگو با برنامه «ققنوس» با اشاره به تحولات شگرف سالهای اخیر در حوزه فناوری و هوش مصنوعی بیان كرد: سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران طرحهایی را برای استفاده از ابزارهای نوین طراحی كرده است كه از جمله اهداف اصلی آنها میتوان به بازخوانی و بازیابی متون تاریخی، تبدیل دستنوشتهها به متون جستوجوپذیر، توصیف، سازماندهی و هوشمندسازی منابع (استخراج خودكار فرادادهها) و كشف دانش پنهان در میراث مكتوب اشاره كرد.
وی با اشاره به حجم عظیم منابع موجود در كتابخانه ملی تصریح كرد: در حال حاضر، این مجموعه غنی شامل 4 میلیون جلد كتاب، 50 هزار نسخه خطی، نزدیك به 6 میلیون شماره نشریه و بیش از یك میلیون جلد پایاننامه است كه هیچیك از كتابخانههای كشور از نظر حجم داده با آن قابل مقایسه نیستند. این منابع ارزشمند، ذخیرهای كمنظیر از دانش مستند هستند كه از طریق سامانه هوش مصنوعی و با ایجاد گراف دانش، در اختیار محققان و پژوهشگران قرار میگیرند.
معاون كتابخانه سازمان اسناد و كتابخانه ملی ایران درباره ضرورت توسعه مدلهای زبانی هوش مصنوعی مبتنی بر زبان فارسی گفت: برای عقب نماندن از تحولات جهانی و جلوگیری از بلعیدهشدن منابع توسط شركتهای بزرگ فناوری بینالمللی، ناچاریم مدلهای زبانی بومی را بر پایه متنهای صحیح و قابلاعتماد كتابخانه ملی توسعه دهیم تا زمینه كشف دانش پنهان در متون فارسی فراهم شود.
شهرابی همچنین درباره هماهنگی با سایر مجموعههای فعال در این حوزه، همچون پایگاههای «گنجور» و «نور»، خاطرنشان كرد: كتابخانه ملی با انعقاد تفاهمنامه با شركت فناوری اطلاعات مخابرات، بهعنوان یكی از اپراتورهای اصلی داده ملی شناخته شده است. اگرچه فعالیتهای مشاركتی در كشور دشوار است، اما كتابخانه ملی با بهرهگیری از این مرجعیت و ایجاد زیرساختهای نرمافزاری و سختافزاری، تلاش میكند سایر مؤسسات و مجموعههای موازی را در قالب چتری حمایتی و واحد، برای ساماندهی و دسترسپذیری دادهها با خود همراه كند.
مجله رادیویی ادبی «ققنوس» از شنبه تا چهارشنبه، ساعت 15، بهصورت زنده از موج افام ردیف 106 مگاهرتز، از گروه ادب و هنر رادیو فرهنگ پخش میشود.