پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی و استاد دانشگاه با انتقاد صریح از تلقی رایج مبنی بر هزینه‌بر بودن فرهنگ، به تشریح جایگاه راهبردی صنایع خلاق در اقتصاد ملی پرداخت و با تبیین تمایز «منبع فرهنگی» با «صنعت فرهنگی»، موانع هفت‌گانه پیوند اقتصاد و هنر را برشمرد.
وی با اشاره به ظرفیت تمدنی و هویتی ایران به وسعت دو قاره، خروج حاكمیت از تصدی‌گری مستقیم و استقرار الگوی «دولت بازارساز و تنظیم‌گر» را تنها مسیر عبور از پول‌پاشی‌های بی‌نتیجه و دستیابی به ارزش اقتصادی پایدار دانست.
دكتر عباس صفایی‌مهر در گفت‌وگوی مشروح و تفصیلی با برنامه «میز فرهنگ» رادیو فرهنگ با نقد دوگانه سنتی موجود در نظام برنامه‌ریزی كشور بیان داشت: سال‌هاست تفكیكی ذهنی در كشور ریشه دوانده كه بر اساس آن اقتصاد را مساوی كارخانه، خطوط دودكش‌دار و تولید كالاهای فیزیكی می‌دانند و در نقطه مقابل، فرهنگ را محدود به كتاب، سینما، تئاتر، شعر، موسیقی و میراث تلقی می‌كنند؛ حوزه‌ای كه از دیدگاه این تفكر، صرفاً باید مصرف‌كننده بودجه باشد. اما در دنیای امروز، بخش بزرگی از فعالیت‌های فرهنگی علاوه بر بار معنایی، هویتی و زیبایی‌شناختی، پیشران اصلی خلق ثروت، رونق تولید، كارآفرینی تخصصی و حضور مقتدر در بازارهای بین‌المللی است.»
وی با ذكر مثال‌هایی عینی از آثار سنتی و مدرن افزود: وقتی به یك تخته قالی دستباف، ظرف سفالین یا هر دست‌ساخته فاخر هنری نگاه می‌كنیم، ارزش اقتصادی آن ناشی از ارزش مواد خام، پشم و خاك نیست؛ بلكه این ارزش از جنس مهارت، اصالت، زیبایی و معنا است. در عرصه صنایع فناورانه نیز چنین است؛ در صنعت بازی‌های دیجیتال، ماده اولیه از جنس داده، كدنویسی، ذوق گرافیكی و طراحی پی‌رنگ و داستان است. بنابراین در اقتصاد خلاق، ماده اولیه از ماده فیزیكی به سمت ذهن، نماد، میراث، ایده و تخیل حركت كرده و كاملاً با مفاهیم اقتصاد دانش‌بنیان گره خورده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به صنایع گوناگون ذیل این تعریف نظیر پویانمایی، نشر، سینما، مد و لباس، اسباب‌بازی، تبلیغات و گردشگری فرهنگی، مفهوم «مرچندایزینگ» یا بازارپردازی را كلید توسعه این بازار دانست و تصریح كرد: ماهیت صنایع فرهنگی بر مقیاس‌پذیری و زنجیره محصولات جانبی استوار است. در تجربه جهانی، شخصیتی چون "مرد عنكبوتی" تنها یك فیلم سینمایی نیست، بلكه پیرامون آن زنجیره‌ای انبوه از كیف، كفش، نوشت‌افزار، پوشاك و اسباب‌بازی تولید می‌شود كه گاه معادل چند برابر صادرات نفت خام درآمدزایی دارد. در كشور ما نیز موفقیت پویانمایی‌هایی چون "پسر دلفینی" اثبات كرد كه اگر چرخه اتصال اثر به محصولات جانبی شكل بگیرد، بازاری بسیار پركشش و پویا به وجود می‌آید.
صفایی‌مهر با اشاره به تصریح اسناد بالادستی به ویژه «سند ملی توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم» كه در دوره سال‌های 1398 تا 1400 تدوین شد، از كم‌توجهی نهادها در میدان عمل انتقاد كرد و گفت:اشتغال حاصل از صنایع فرهنگی، اشتغالی كاملاً تخصصی و پایدار برای جامعه نخبگانی اعم از نویسندگان، طراحان، تصویرگران، بازی‌سازان، برنامه‌نویسان، موسیقیدانان، مترجمان و پژوهشگران است. علاوه بر این، صادرات این محصولات به منزله صدور نماد، زبان، جهان‌بینی و سبك زندگی است و مهم‌ترین ابزار دیپلماسی فرهنگی و اعمال قدرت نرم كشور به شمار می‌رود.
پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی در بخش دوم گفت‌وگو، در پاسخ به چرایی تبدیل نشدن ذخایر غنی هویتی ایران به بازده اقتصادی ملموس بیان داشت: ایران از منظر پیشینه تاریخی، روایی، تنوع قومی، آیینی و ظرفیت‌های ادبی، ثروتی هم‌اندازه دو قاره دارد و نسل جوان ما نیز در طراحی، پویانمایی و بازی‌های رایانه‌ای توانمندی خارق‌العاده‌ای نشان داده‌اند. اما یك مغالطه بزرگ وجود دارد؛ "داشتن منبع فرهنگی" به هیچ وجه به معنای "داشتن صنعت فرهنگی" نیست. صنعت تنها هنگامی متولد می‌شود كه یك فرآیند منسجم برای تبدیل ایده به محصول، محصول به بازار، بازار به درآمد و بازگشت درآمد برای تولید اثر بعدی پایه‌گذاری شود و این چرخه مدام تكرارپذیر و سودآور باشد.
وی با یادآوری چالش‌های ساختاری افزود: نخستین آسیب ما فقدان نظام آماری و اطلاعات اقتصادی است. علی‌رغم تأكید سند ملی بر ایجاد "نظام ملی آمار و اطلاعات اقتصادی صنایع فرهنگی" برای سنجش سهم این حوزه در تولید ناخالص داخلی (GDP)، این هدف در حد كتابچه‌ها و نمودارهای نمایشی متوقف ماند و بودجه‌ها صرف امور غیرپایدار شد. مسئله دوم، مقیاس‌پذیری تولیدكنندگان مستقل است؛ یك گروه هنری، استودیوی بازی یا ناشر خلاق هنگامی كه می‌خواهد تولیدش را به مقیاس انبوه برساند، با مانع كمبود سرمایه، هزینه‌های سنگین تبلیغات، دشواری‌های توزیع و زنجیره پیچیده
اداری مواجه می‌شود.
این كارشناس با نقد سیاست‌های حمایتی گذشته یادآور شد: باید میان “اقتصاد فرهنگ” و “حمایت معیشتی” مرز مشخصی كشید. در تمام دهه نود با شیوه توزیع كور نقدینگی و پول‌پاشی عمل كردیم، اما هیچ صنعتی شكل نگرفت. سیاستگذار ما باید به اقتصاد مصرف فرهنگی، قدرت خرید خانوار و گنجاندن كالای فرهنگی در سبد خانواده‌ها اهتمام ورزد. همچنین باید دانست صادرات فرهنگی ترجمه كلمه به كلمه متن نیست؛ صادرات مستلزم شناخت عمیق بازار مقصد، بازاریابی بین‌المللی، انطباق با استانداردها، تولید مشترك و احترام به ذائقه مصرف‌كننده جهانی است.
صفایی‌مهر در ادامه آسیب‌شناسی خود، موانع رشد این زیست‌بوم را در هفت سرفصل محوری صورت‌بندی كرد و گفت:مانع اول، گسست زنجیره ارزش است؛ ما در بخش تولید خلاقیت انفرادی داریم اما در بازاریابی، توزیع و تجاری‌سازی زنجیره كاملاً قطع است، در حالی كه اثر موفق خروجی یك اكوسیستم به هم پیوسته است و مانع دوم، الگوی ناكارآمد تأمین مالی است؛ نظام بانكی ما صرفاً وثیقه فیزیكی نظیر سند ملك و سفته را می‌شناسد و توان ارزش‌گذاری بر دارایی‌های نامشهود چون فیلم‌نامه، طراحی كاراكتر، كد نرم‌افزاری و ایده نوآورانه را ندارد. این در حالی است كه صنایع خلاق ذاتاً پرریسك هستند و باید به سمت صندوق‌های تخصصی، سرمایه‌گذاری‌های جسورانه (VC) و تأمین مالی جمعی حركت كرد.
وی با اشاره به شكنندگی ساختار مالكیت فكری به عنوان مانع سوم گفت :حقوق پدیدآورنده باید ستون فقرات اقتصاد خلاق باشد. وقتی سازوكار محكمی برای مقابله با كپی‌برداری و حمایت از پدیدآورنده وجود ندارد، انگیزه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نابود می‌شود؛ حال آنكه حتی در سنت ادبی كهن ما، حكیم فردوسی امانت‌داری و ارجاع به منابع پیشین را با صراحت رعایت می‌كرده است.
صفایی مهر مانع چهارم،را تسلط سكوهای توزیع (پلتفرم‌ها) بر مقدرات تولیدكنندگان عنوان‌كرد و افزود:سكوهای پخش و شبكه‌های نشر آنلاین و رسانه‌های خانگی به دلیل در دست داشتن گلوگاه مخاطب، سهم ناعادلانه‌ای از درآمدها را طلب می‌كنند و حاكمیت باید برای تضمین سهم عادلانه تولیدكننده مداخله قانونی كند.
وی با توضیح تشتت، موازی‌كاری و تعدد مراجع تصمیم‌گیر كه هزینه‌های مبادله را برای استارتاپ‌ها و فعالان خرد به شدت افزایش می‌دهد به دیكر موانع هم اشاره داشت و گفت :مانع ششم، فقدان داده‌های منظم، آینده‌نگاری و ذائقه‌سنجی بازار است؛ تولیدكننده بدون آگاهی از رفتار خرید گروه‌های سنی اقدام به ساخت محصول می‌كند و مانع هفتم، شكاف عمیق میان استعداد هنری با دانش مدیریت كسب‌وكار است كه موجب می‌شود آفرینش‌های برجسته در تجاری‌سازی شكست بخورند.
پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی در پایان با ترسیم نقشه راه اصلاح ساختار و تفكیك حوزه مسئولیت دولت و فعالان غیردولتی تأكید كرد: راهكار بنیادین، بازگشت به جایگاه “دولت بازارساز و تنظیم‌گر” است. تجربه نشان داده دولت نباید در قامت تولیدكننده ظاهر شود؛ تولید، سرمایه‌گذاری و ریسك باید كاملاً به استودیوها، ناشران، شركت‌ها و فعالان بخش خصوصی واگذار شود، چرا كه خلاقیت در بستر رقابت و تنوع رشد می‌كند. دولت نقشی همچون پلیس راهور دارد كه باید جاده را خط‌كشی، علائم را نصب و مسیر را روان كند، نه آنكه خود رانندگی كند. مسئولیت‌های حاكمیت منحصراً در پنج وظیفه خلاصه می‌شود: نخست، تعیین قواعد بازی شفاف، روان‌سازی مجوزها و دفاع از مالكیت فكری؛ دوم، تولید زیرساخت‌های عمومی داده و آمار بازار؛ سوم، اصلاح شكست‌های بازار در حوزه تأمین مالی جسورانه؛ چهارم، گشودن معابر صادراتی از طریق دیپلماسی اقتصادی، سفارتخانه‌ها و رایزنی‌های فرهنگی؛ و پنجم، پاسداری از تنوع و رقابت سالم. آینده اقتصاد فرهنگ ما زمانی ساخته می‌شود كه خلاقیت از حالت تك‌جرقه‌های فردی خارج شده و در قالب یك نظام حرفه‌ای و منسجم خلق ثروت مستقر شود.
