اسماعیل یغمایی، فرزند حبیب یغمایی، 27 شهریور 1320 در تهران متولد شد. وی پس از دریافت دیپلم در سال 1339، در رشته باستان‌شناسی و تاریخ هنر دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و در سال 1354 موفق به اخذ مدرك كارشناسی ارشد باستان‌شناسی از این دانشگاه شد.

یغمایی فعالیت حرفه‌ای خود را از اردیبهشت 1346 با استخدام در اداره كل باستان‌شناسی كشور آغاز كرد و طی بیش از پنج دهه فعالیت علمی، به‌عنوان سرپرست یا پژوهشگر در ده‌ها كاوش باستان‌شناسی در نقاط مختلف ایران حضور داشت.

وی در پروژه‌های متعددی در استان‌های خوزستان، فارس، بوشهر، آذربایجان غربی، كرمانشاه، البرز و تهران مشاركت داشت. كاوش در كاخ هخامنشی بردك‌سیاه دشتستان، محوطه قلایچی بوكان، گورستان شغاب، آتشكده محمدآباد، شوش و شوشتر، از جمله مهم‌ترین فعالیت‌های پژوهشی او به شمار می‌رود.

نام اسماعیل یغمایی با محوطه تاریخی ارجان در استان خوزستان نیز گره خورده است؛ محوطه‌ای كه سال‌ها درباره آن پژوهش، كاوش و مستندسازی كرد و آثار ارزشمندی درباره آن به یادگار گذاشت.

از مهم‌ترین آثار مكتوب این پژوهشگر می‌توان به كتاب‌های «شوش؛ كاوش‌های باستان‌شناسی در شهر پانزدهم دوره عیلام میانی»، «گیسوان هزارساله؛ گوشه‌هایی از خاطرات یك باستان‌شناس»، «آن قصر كه جمشید…؛ پژوهشی در پیشینه‌شناسی تخت جمشید»، «ارگان؛ تاریخ از دست رفته»، «ارگان؛ میراث فراموش‌شده»، «معماری امامزاده‌های تهران» و «دشتستان بزرگ» اشاره كرد.

زنده‌یاد یغمایی كه بیش از نیم قرن از عمر خود را صرف كاوش، مطالعه، مستندسازی و حفاظت از میراث تاریخی و تمدنی ایران كرد، پس از بستری شدن به‌دلیل سكته مغزی، صبح یكشنبه 28 تیرماه دار فانی را وداع گفت و روز چهارشنبه 31 تیرماه در قطعه 320 بهشت زهرا(س) تهران، در آرامگاه خانوادگی خود به خاك سپرده شد.

برنامه «مستند فرهنگ» به تهیه‌كنندگی و گویندگی حمیرا فراتی، دوشنبه 5 مردادماه ساعت 15:30 از رادیو فرهنگ پخش می‌شود.