صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

در قسمت اول با پیترو دلاواله ، سیاح ایتالیایی آشنا شدیم که در زمان حکومت شاه عباس صفوی از ایران دیدن کرده و مشاهدات خود را در سفرنامه اش به ثبت رساند.

نویسنده: مهرنوش محتشمی
در این قسمت با محتوای جذاب سفرنامه او که از دیدار سرزمین ایران و مردمانش به یادگار گذاشته است آشنا می شویم.
پیترو دلاواله که در جوانی با ادبیات و حقوق آشنا شده و بعدها نیز هیأت و جغرافیا و باستان‏شناسی و گیاه‏ شناسی را فرا گرفته بود ، به زبان‏های ایتالیایی و اسپانیایی و پرتغالی و فرانسه و لاتینی و یونانی جدید سخن می‏گفت. او ترکی را خوب می‏دانست و فارسی را نیز در ایران یاد گرفته بود.
سفرنامه ای که از پترو دلاواله از مشرق‏زمین برجای مانده ، به سه قسمت تقسیم می‏شود: ترکیه، ایران و هند. البته فقط قسمت مربوط به ترکیه در زمان حیات نویسنده به چاپ رسید و قسمت‏های ایران و هند بعد از مرگ وی انتشار یافت. تمام این سفرنامه به صورت نامه‏های متعددی است که وی از مشاهده‏های خود در مشرق‏زمین به رشته تحریر درآورده و بی‏شک یکی از جالب‏ترین سفرنامه‏های این دوران است، زیرا دلاواله با چنان دقت و ظرافتی صحنه‏های مورد مشاهده خود را شرح می‏دهد که خواننده تصور می‏کند خود ناظر آن صحنه‏ها بوده است.
دلاواله هنگام مسافرت، نامه‏های مختلفی به دوست دانشمند خود ماریو اسکیپانو که مشوق او به این سفر بود، می‏نوشت به امید آن‏که ماریو آن‏ها را تصحیح و تنظیم کند تا بعد به‏صورت سفرنامه‏ای آراسته درآید، اما دوستش به‏دلیل اشتغالات پزشکی، فرصت این کار را نیافت و تنها این نامه‏ها را جمع‏آوری کرد. در این نامه‏ها مسائل گوناگون سیاسی ـ اجتماعی و فرهنگی، از تجارت، سیاست، دیپلماسی، جنگ و آداب و عادات گرفته تا مناظر طبیعی ایران و راه‏ها و دهات و رودخانه‏ها، حتی لغات، موسیقی و ادبیات بررسی شده و شرح مفصلی از ویرانه‏های تخت جمشید در این نامه‏ها آمده است و از همین‏جاست که مغرب‏زمین با خطی جدید از روزگاری کهن آشنا شد. در کتاب وی که در سال 1658م منتشر شده یک سطر از خط میخی کپی شده و این ظاهراً نخستین صورت نسبتاً دقیق از این خط بوده است. پیترو دلاواله مقدار زیادی از کتاب‏های نفیس فارسی و عربی خطی و مقداری رونوشت از کتیبه‏های مختلف آشوری را نیز با خود به ایتالیا برده که هم‏اکنون در موزه واتیکان موجود است.
به‏طور کلی سفرنامه پیترو دلاواله از پنج مکتوب تشکیل شده است: مکتوب اول، که در 17 مارس 1617 نوشته شده که شرح مسافرت دلاواله از بابل به اصفهان است. در این مکتوب، از اماکن جغرافیایی و شهرهای ایران، به‏ویژه کردستان، و آداب و رسوم آنان بحث کرده است. در مسیر حرکت از بغداد به اصفهان، با عبور از کردستان، شهرهایی چون همدان و شهرکرد، و شرایط اقلیمی و طبیعی آنان را توصیف کرده است. مسائلی چون ویژگی‏های زبان فارسی، مجالس شاهانه و نحوه پذیرایی در آن، غذاهای ایرانی، مهمان‏دوستی ایرانیان و احترام و سخاوت آنان در مورد خارجیان، سرزمین ایران و سکنه و قوای نظامی آن، پیشینه خانوادگی صفویان از دوره شیخ صفی، آداب ملی ایرانیان، مانند نوروز، شیوه زندگی و امور مدنی و جزایی اقوام خارجی ساکن در ایران، روحانیون مسیحی مقیم اصفهان، آثار عمومی و اماکن تاریخی اصفهان در این قسمت، بررسی شده است.
مکتوب دوم که در 19 مارس 1617 نوشته شده، مربوط به مسائل خصوصی دلاواله و علل سفر او به مشرق زمین است.
مکتوب سوم که در 18 دسامبر 1617 نوشته شده است، به شرح مطالب مکتوبات پیشین می‏پردازد. در این مکتوب، شرح حال هندیان و گبرها و آداب و رسوم آنان را به دقت آورده است. موضوع دیگر مورد توجه او، مراسم روز 21 ماه رمضان و شهادت امام علی علیه‏السلام است که به صورت دسته جات عزاداری و نوحه‏خوانی صورت می‏گرفته است. هم‏چنین مراسم عید قربان و آداب قربانی کردن در این روز را به تفصیل بیان می‏دارد. همچنین در این مکتوب، از رقابت نمایندگان انگلستان و پادشاه اسپانیا و اقدامات تحریک‏آمیز آنان علیه یکدیگر در دربار ایران سخن به میان آمده است.
مکتوب چهارم که در اوایل ماه مه و 25 ژوئیه 1618 نوشته شده، در خصوص مسائل گوناگون ایران است: از ماه محرم و عزاداری عاشورا و تاسوعا به تفصیل سخن می‏گوید، شرح مسافرت خود را از اصفهان به فرح‏آباد در مازندران برای ملاقات با شاه‏عباس اول، و مشاهده‏های خود را در شهرها و روستاها بیان می‏کند. در این مکتوب، به انگیزه خود که صدمه زدن به ترکان عثمانی است اشاره دارد و از علاقه‏مندی خود به شرکت در جنگ علیه عثمانی به صراحت یاد می‏کند. در این جهت، اتحاد ایران با ملت‏های مسیحی حوالی دریای سیاه را برای ضربه زدن به عثمانی مهم ارزیابی می‏کند. دلاواله، به روابط ایران و اوزبکان در دوره عباس اول توجه دارد. در بحث از مسائل اقتصادی ایران، از اوزان و مقادیر، اطلاعاتی در اختیار ما قرار می‏دهد. در این مکتوب ، گزارش‏هایی آمده است که نشان می‏دهد شاه‏عباس از جزئیات اوضاع و احوال کشور خود آگاه بوده است.
مکتوب پنجم که در 22 آوریل و 8 مه 1619 نوشته شده است، به زمان استقرار در قزوین و بارعام شاه‏عباس اشاره دارد. در این مکتوب، درباره مراسم ایرانیان در قزوین و چگونگی مذاکرات و دیدگاه‏های شاه نسبت به عثمانیان سخن گفته است. از ملاقات سفیر اسپانیا با شاه‏عباس در قزوین اطلاعاتی در اختیار ما قرار می‏دهد. هم‏چنین از روابط ایران و اوزبکان و اقدامات بازدارنده شاه‏عباس در تهاجم آنان به ایران سخن گفته است. به طور کلی دلاواله به سبب حساسیت سیاسی، به تمام سفرای اروپایی که همزمان سکونت وی به ایران سفر کرده‏اند توجه ویژه‏ای کرده، انگیزه و اقدامات آنان را بیان می‏کند. در مکتوب پنجم، از قشون ایران، اردبیل و خانقاه آن، مسائل ایران و عثمانی و آمد و شد نمایندگان سیاسی عثمانی به ایران گزارش‏هایی در اختیار ما قرار می‏دهد.
چنان‏که گذشت، در زمان حیات نویسنده، فقط اولین جلد سفرنامه، یعنی قسمت مربوط به ترکیه در سال 1650م به چاپ رسید. دو جلد مربوط به ایران در سال 1658م با نظارت چهار تن از پسران پیترو دلاواله چاپ شد و چاپ جلد چهارم، یعنی نامه‏های هند و شرح بازگشت جهان‏گرد به ایتالیا به سال 1663م به اتمام رسید.این سفرنامه در قرن هفدهم میلادی چندین بار به زبان ایتالیایی در شهرهای ونیز و بولونی تجدید چاپ و در همان قرن هفدهم به زبان‏های مختلف ترجمه و تبدیل به یکی از مهمترین منابع شرق شناسی در آن روزگار شد.

مرتبط با این خبر

  • فراخوان دومین جشنواره «ایران ساخت» منتشر شد

  • « شغلم : خندیدن »

  • « زبان فارسی »

  • هر سحرگاه با «سحوری » از رادیو فرهنگ

  • سیری در ادبیات ایتالیا در رادیو کتاب

  • ترتیل قران کریم هر سحرگاه در رادیو فرهنگ

  • نغمه های نیمایی را از رادیو فرهنگ بشنوید

  • ماه مبارک رمضان در آینه ادبیات پارسی

  • « سکوت یا پر حرفی »

  • ثبت ملی عروسک قوم ترکمن