طنز تلخ با چاشنی سورئالیسم...

گفتگو با امین خرمی كارشناس كتاب در برنامه كتاب فرهنگ در مورد ریچارد براتیگان نویسنده

1401/11/11
|
17:11

خرمی در این برنامه گفت :
ریچارد براتیگان نویسنده و شاعر آمریكایی معاصر كه تاكنون از او 9 رمان و یك مجموعه داستان و چندین دفتر شعر منتشر شده است.
خرمی در ادامه در باره اثر درخشان براتیگان صحبت كرد و گفت :
در تابستان 1961 به همراه همسر و كودك خردسالش به آیداهو رفت و زندگی در چادر كنار رودخانه‌های پر از قرل آلای آن را تجربه كرد. درست در همان زمان بود كه رمان «صید قزل آلا در آمریكا» را نوشت. این رمان شش سال بعد در 1967 منتشر شد و ریچارد براتیگان را كه در فقر مطلق به سر می‌برد نجات داد. براتیگانی كه در آن زمان حتی برای تامین غذای روزانه‌اش با مشكل مواجه بود.
قبل از «صید قزل آلا در آمریكا» براتیگان چند مجموعه شعر منتشر كرد كه یا رایگان توزیع شد و یا خود براتیگان در خیابان به فروش نسخه‌ی كتاب‌های خود می‌پرداخت. رمان «ژنرال متفقین، اهل بیگ سور» هرچند دومین رمان او به شمار آورده می‌شود اما اولین رمان منتشر شده‌ی اوست. این رمان در 1964 منتشر شد و تنها 743 نسخه از آن به فروش رفت.

پس از موفقیت و شهرت صید قزل آلا در آمریكا براتیگان دیگر هر كتابی می‌توانست منتشر كند و چنین هم كرد. او حتی كتابی منتشر كرد با نام «لطفا این كتاب را بكارید» كه شامل هشت شعر بود و به همراه هر شعر بسته‌ای بذر. بسته‌های باز نشده‌ی این مجموعه الان در دست كلكسیونرها چندین هزار دلار خرید و فروش می‌شود. سه شعر از این اشعار با ترجمه‌ی علیرضا بهنام در كتاب «كلاه كافكا» گزیده‌ی شعرهای ریچارد براتیگان در ایران منتشر شده است. البته بدون بذر.
اكثرا این كتاب را با سبكی سورئال و یا انتزاعی معرفی می‌كنند. نثر كوتاه، منحصر به فرد و شاعرانه‌ی ریچارد براتیگان در این كتاب باعث شده است تا نتوان آن را در دسته‌بندی خاصی جای داد. عده‌ای این كتاب را جز ادبیات پست مدرن به شمار می‌آورند. كتابی كه مخاطب دارد. منحصر به زمان خاصی مطرح نمی‌شود. نویسنده جای خود را از یك راوی صرف تغییر داده و با مخاطب شروع به حرف زدن می‌كند. شكلی از نوشتار كه ویژگی‌های ادبیات پسا مدرن نیز در آن دیده می‌شود. به ویژه طنزی كه در متن و لحن براتیگان در آن وجود دارد. بهترین جمله‌ای كه در مورد این كتاب وجود دارد این است كه ریچارد براتیگان در صید قزل آلا در آمریكا دست به آفرینش ژانر می‌زند. نه این كه خود از ژانر و یا سبكی پیروی كند.

طبیعی است كه وقتی چنین كتابی به عنوان شاهكار یك نویسنده تلقی شود، ویژگی‌های آن تبدیل به شاخصه‌های اصلی نوشتار ریچارد براتیگان خواهد بود. این رمان از مكان‌های مختلف ماهیگیری در آمریكا برایتان می‌گوید. فرهنگ مردم آمریكا در آن بازه‌ی زمانی در لابه‌لای روایت گنجانده شده است. تخیل نویسنده و توصیفاتی كه نویسنده از طبیعت دارد به جذابیت و كیفیت نثر افزوده است.

بخشی از متن كتاب:

«خواب دیدم لئوناردو داوینچی… در حال اختراع قلاب جدید برای صید قزل آلا در آمریكا است. دیدم اول از همه با تخیلش كار می‌كرد. بعد رفت سراغ فلز و رنگ و گیره… رئیس رؤساش را صدا زد بیایند. نگاه كردند و همه از هوش رفتند. او كه تنها در مقابل جسم مدهوش آن‌ها ایستاده بود، قلاب را به دست گرفت و اسمی گذاشت روش. اسمش را گذاشت شام آخر. بعد رفت تا رئیس رؤساش را به هوش بیاورد. ظرف چند ماه آن قلاب صید قزل آلا غوغای قرن بیستم شد و دستاوردهای سطحی‌ای مثل هیروشیما و مهاتما گاندی دیگر به گردش هم نمی‌رسیدند. میلیون‌ها شام آخر در آمریكا فروش رفت. واتیكان ده هزارتا سفارش داد با این كه هرگز قزل آلایی آن جا مشاهده نشده بود. سیل سپاس‌ها سرازیر شد. سی‌ و چهار رییس جمهور سابق ایالات متحده همه‌ی حرفشان این بود: شام آخر ختم روزگار است.»

دسترسی سریع