ارتباط دین و رسانه بسیار دیرینه است .برخی می گویند که این رابطه از دوره اختراع چاپ است.مطالعه و بحث و بررسی نقش رسانه در اشاعه دین و متقابلا نقش دین در تسهیل رابطه میان مردم و رسانه سالهاست که در علوم اجتماعی ، علوم ارتباطات، مطالعات فرهنگی و دین جایگاه خاصی دارد.تعامل دین و رسانه چه به عنوان دو نهاد اجتماعی و چه به عنوان پیام و ابزار انتقال، با توجه به وظایف رسانه و وجوه مختلف دین هنوز موافقان و مخالفان بسیاری دارد.برخی ذات دین را با رسانه بیگانه می دانند و برخی رسانه را تنها وسیله برای انتقال پیام از جمله پیام های دینی میدانند.اما اکنون صاحبنظران و اندیشمندان، نظریه ذات گرایانه و ابزارگرایانه در مورد تعامل دین و رسانه را چندان نمی پذیرند و به تعامل دین و رسانه معتقدند.امروز شبکه های رادیویی چه در تهران و چه در مرکز استان ها (صدای استان ها) در تعهدات برنامه سازی خود برنامه های نوع معارفی و دینی را نیز بر عهده دارند.
این نوع برنامه ها به دلیل محتوا و مضمون و به نوعی اشاعه دهنده احکام دین و مفاهیم دینی در جامعه هدفمند هستند ، اهمیت ویژه ای دارند.
از این رو در جامعه دینی ایران ، برنامه های معارفی و دینی جایگاه ویژه دارند که باید به آن توجه داشت. از اهداف عمده برنامه های دینی تشویق به پاییندی به اعتقادات، رفتارها و نهادهای دینی است .نکته مهم آن است که هدفمند کردن برنامه ها بر اساس این سه هدف باید با فهم هندسی دینی توام باشد که به ترتیب اولویت از سه ضلع ایمان ، اخلاق و احکام تشکیل شده است.
نگاه به برنامه سازی دینی و معارفی باید نگاهی با طراوت، جذاب و شاداب باشد.در واقع یک برنامه ساز معارفی باید بتواند در این گونه برنامه ها نشاط معنوی ایجاد کند.
از این رو برنامه های معارفی و دینی باید آراسته تهیه شود. از سوی دیگر برنامه های معارفی باید بیشتر محتواگرا باشد تا شکل گرا.چنان که کیفی گرایی و محتواگرایی در برنامه های معارفی دینی بر کمی گرایی و شکل گرایی مقدم باشد. از این دیدگاه این گونه برنامه ها  باید هویت و شناسنامه ای خاص داشته باشد.توقع آن است که روح حاکم بر برنامه های دینی ، الهی باشد .چنان که در تبلیغ و تببین مفاهیم و مسایل دینی به دو وجه خوف و رجاء عنایت شود.
انتظار می رود که برنامه های دینی به گونه ای تهیه شود که در مخاطب درک عمیق از موضوع ایجاد کند.از این رو مطلب و گفتار برنامه نباید سطحی و بدون استناد باشد.این برنامه ها باید پشتوانه تحلیلی خوبی داشته باشد.
موارد دیگر همچون تقویت خدا باوری – پیوند میان دین و زندگی – ترویج باورها و ارزش های دینی و پرهیز از خرافه گرایی از اهداف این گونه برنامه ها ست.
اما در مورد قالب های برنامه سازی در حوزه دین، بهتر است از قالب های ترکیبی – کارشناس و گفتگو محور- پرسش و پاسخ- قصه های کوتاه – خاطره گویی – بهره گیری از حکایات و روایات- تمثیل ها – متل  ها – شعر و به اقتضاء از مسابقه و نمایش نیز استفاده شود.
یک تهیه کننده برنامه های دینی و معارفی  الزاما باید از نوع و جنس پیام های دینی درک درستی داشته باشد. هم به مفاهیم و مسایل دینی آگاه و هم با قالب ها و گونه های برنامه سازی در رادیو آشنا باشد.
و نکته مهم تر این که برنامه ساز این گونه برنامه ها باید خود به آنچه می گوید معتقد باشد و عمل کند تا مبلغ خوبی شود. آنتن حق الناس است و باید برای دقیقه به دقیقه ی آن حرف داشت، آن هم حرف خوب و مفید.
ماه مبارک رمضان نزدیک است و برکات بی پایان آن فراوان. بی گمان برنامه سازی مناسب و تاثیر گذار برای عوامل پاداش فراوان دارد.در این ایام مبارک برنامه هایی طراحی و تهیه کنیم که هم خدا راضی باشد هم بندگان او.

" التماس دعا"

محمد رضا گلی زاده        
مشاور اجرایی رادیو فرهنگ