• پیامگیر ۲۴ ساعته شبکه فرهنگ ۲۲۰۵۳۱۹۱ 
  • شماره پیامک شبکه فرهنگ ۳۰۰۰۰۵۵۸ 
تعداد بازدید: ۲۷۴۳ یکشنبه ۱۵ مرداد ۱۳۹۱
صنایع دستی سرزمین ایران(بخش دوم)
صنایع دستی سرزمین ایران(بخش دوم)
در این مقال به معرفی سایر صنایع دستی سرزمین ایران می پردازیم.

 

صنایع دستی استان خراسان

 
يکی از ابزارهای مهم برای شناخت ويژگی فرهنگی و قومی هرمنطقه شناخت صنايع دستی آن منطقه می‌باشد. آثار ارزشمند به يادگار مانده حکايت از ذوق و استعداد وصف ناپذيری می‌کنند که در جای جای آن می‌توان به هنر و ظرافت دست‌های پرتوان هنرمندان ايرانی پی برد. در استان خراسان توليدات هنری نقش پر اهميتی در اقتصاد منطقه دارند. انواع مهم صنايع دستی در اين استان شامل: قالی بافی، ابريشم کشی، شعر بافی، نمد بافی، پوستين دوزی، سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ، فيروزه تراشی، سفال‌گری، سبد و حصير بافی است. انواع ديگر توليدات دستی شامل چارق، گيوه، فراورده‌های چوبی و فلزی، نقاشی روی چرم و غيره می‌باشد.

قالی‌بافی
يکی از صنايع دستی مهم استان خراسان قالی بافی است. پيشينه قالی بافی در اين استان را می‌توان به دو دوره متمايز تقسيم کرد: 

- دوره صفويه که قالی‌های اين دوره اغلب دارای نقش‌های هراتی با زمينه لاجوردی و يا لاکی سير و با حاشيه باريک به رنگ زرد روشن می‌باشد. 

- دوره ديگر راه اندازی کارگاه‌های قالی بافی توسط بازرگانان تبريزی در نيمه دوم قرن سيزدهم است. به اين دليل، امروزه در صنعت فرش مشهد دو نوع گره وجود دارد که عبارت اند از: گره فارسی (‌محلی) و گره ترکی (‌تبريزی). مهم‌ترين مرکز قالی بافی در استان خراسان مشهد است. زمينه قالی‌های مشهدی دارای رنگ لاکی با نقش ترنج و لچک و حاشيه لاجوردی است. بيرجند، طبس، کاشمر، سبزوار و نيشابور از نظر قالی بافی به ترتيب در مراحل بعدی قرار می‌گيرند. در ميان عشاير خراسان، قالی بافی از رونق فراوانی برخوردار است. قاليچه‌های بلوچی در ميان چادر نشينان اطراف تربت حيدريه، کاشمر، سرخس و تربت جام رايج است. هم چنين در ميان عشاير کرد که در شمال خراسان سکونت دارند، بافت قاليچه‌های ترکمنی رواج دارد.

شعر‌بافی
شعربافی يا دست بافی در استان خراسان، از گذشته‌های دور، يکی از مشاغل صنعتگران بوده است. اين صنعت در بيش تر شهرهای استان خراسان، به ويژه در شهرستان‌های مشهد، سبزوار و تربت حيدريه، به صورت خانگی و کارگاهی ديده می‌شود. فعاليت‌های برک بافی، فرت بافی و ابريشم بافی را نيز می‌توان در اين رده قلمداد کرد که عمده توليدات آن‌ها حوله، چادر شب، بقچه و... است.

نمد‌بافی
در ميان عشاير خراسان، صنعت نمد‌مالی از رونق فراوانی برخوردار است و دو مرکز اصلی توليد آن، شهرهای مشهد و قوچان می‌باشند.

گليم‌بافی
در ميان عشاير و روستاييان خراسان، گليم بافی به عنوان يک فعاليت خانگی معمول است. مناطق عمده گليم بافی در استان خراسان، شهرستان‌های مشهد، قوچان و شيروان است.

پوستين‌دوزی
يکی از صنايع مهم استان خراسان پوستين‌دوزی است. در شمال استان، سردی هوا موجبات پيدايش و گسترش اين صنعت را فراهم آورده است. پوستين‌دوزی در ميان عشاير کوچ نشين استان از اهميت به سزايی برخوردار است.

سنگ‌تراشی و قلم‌زنی روی سنگ‌
از جمله فعاليت‌های هنری در شهر مشهد، يکی هم سنگ تراشی است که سابقه‌ای ديرينه دارد. عمده توليدات مصنوعات سنگی عبارت‌اند از: قندان، هاون، ظرف ديزی و انواع مجسمه‌های سنگی.

فيروزه تراشی
شهر نيشابور که به شهر فيروزه شهرت دارد، دارای معادن ارزشمندی از فيروزه می‌باشد که از قرن‌ها پيش مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند. فيروزه تراشی يکی از حرفه‌های قديمی‌در استان خراسان است. تراش فيروزه به اشکال پيکانی و مسطح از جمله تراش‌هايی است که طرفداران فراوان دارد. فيروزه يکی از سوغاتی‌های مهم استان خراسان است و بازار مطلوبی نه تنها در استان، بلکه در سطح کشور دارد.

سفال‌گری
يکی از صنايع دستی مهم در ايران سفال‌گری است که در شهرهای حاشيه کوير ايران از موقعيت مناسبی برخوردار است. مرکز اصلی اين صنعت در استان خراسان، در شهرستان گناباد به ويژه روستای مند است. مهم‌ترين توليدات اين صنعت انواع گلدان و ظروف سفالين می‌باشد.

سبد و حصير‌بافی
يکی از صنايع دستی مهم و پردازشی که با هزينه بسيار ناچيز، ساخته‌هايی را می‌آفرينند، سبد و حصير بافی است. مواد اوليه اين توليدات، کاه و شاخه‌های نازک درختان است و مرکز اصلی آن روستاهای اطراف طرقبه در استان خراسان می‌باشد. به دليل توريستی بودن منطقه طرقبه، بازار اين توليدات از موقعيت مطلوبی برخوردار است. برای بافت سبد، از چوب درختچه بيد مشک استفاده می‌شود که هم ظريف و هم باريک است و هم چنين خاصيت انعطاف پذيری آن زيادمی‌باشد. صنايع ظريف حصير بافی، در ميان مسافرينی که به اين استان سفر می‌کنند و هم چنين اهالی منطقه، جايگاه ويژه‌ای دارد.

صنایع دستی استان خوزستان
صنايع دستی روستايی
وفاداری روستاييان به سنت‌ها از عوامل مهم توليد محصولاتی است که با همت آنان با مواد اوليه موجود توليد می‌شود اين محصولات علاوه بر رفع مايحتاج شخصی توليد کنندگان به بازار عرضه می‌شود که می‌تواند ممر در آمدی در کنار کار اصلی آنها محسوب شود. روستاييان استان خوزستان محصولاتی گوناگون که حاصل دسترنج آنها است توليد می‌کنند که عمده‌ترين آنها شامل: حصير، گليم، قالی، پارچه عبايی و... است.

صنايع دستی شهری
اگر چه صنايع دستی شهری امروزه رونق گذشته را ندارند معهذا هنوز صنعتگرانی هستند که به امر توليد ابزار و لوازم دست ساز اشتغال دارند. اموری همچون: بافت انواع پارچه، گليم، قالی، تهيه گيوه، خراطی، ميناکاری و ساخت وسايل فلزی و قلمزنی از جمله اين صنايع است. مجموعه صنايع دستی عشايری، روستايی و شهری استان خوزستان بر حسب نوع مواد اوليه که در توليد به کار می رود به چند گروه تقسيم می‌شود: 

- بافته هايي که برای توليد آنها از دار استفاده می‌شود، شامل قالی و گليم. اين بافته‌ها که به بافته‌های داری موسوم هستند در شهر‌های مسجد سليمان، هفتگل، دزفول و مناطق روستايي وعشايری توليد می‌شوند. 

- بافندگی شامل: احرامی، عبا، سياه چادر، چوقا، پشتی، خورجين (‌هورژين ) که در مناطق عشايری، روستايی و شهری مانند: شوشتر، دزفول، بهبهان، سوسنگرد، شوش و... انجام می‌گيرد. 

محصولات پوستی که عشاير و روستائيان مناطق مختلف استان خوزستان توليد کننده آن هستند:
- نمد‌مالی که در ميان روستائيان و به مقداری اندک در ميان عشاير توليد می‌شود. در شهرهای بهبهان و دزفول نيز توليد می‌شود.
- صنايع دستی حصيری و چوبی شامل: حصير بافی، سبد بافی و همچنين خراطی در دزفول، آبادان و...
- فلزکاری و ميناسازی شامل: قلمزنی فلزات، قفل‌سازی و زيور آلات در شهر‌های اهواز، سوسنگرد و هويزه.

بافته‌های داری
همان طور که گفته شد بافته‌هايی است که از دار برای توليد آنها استفاده می‌شود که دارها يا عمودی و يا افقی است. بعضی از اين بافته‌ها گره دار هستند مانند قالی و گبه و برخی مانند گليم و زيلو پود باف بوده و بعضی مانند ورنی و شيرکی پيچ پودپيچ هستند. در استان خوزستان بافته‌های داری به شيوه گره زنی يا پود گذاری بافته می‌شود و شامل قالی، قاليچه و گليم است و بافندگان اصلی آنها زنان ايلی و روستايی هستند که بر روی دار افقی که بر روی زمين قرار می‌گيرد کار بافتن را انجام می‌دهند. نقشه‌ها اکثراً ذهنی و طرح‌ها هندسی است و رنگهای قرمز، مشکی، سبز، نارنجی، سفيد، سرمه‌ای در بيشتر بافته‌ها کاربرد دارد. زنان و دختران عشاير عرب نيز به صورت محدود به کار بافت قالی اشتغال دارند و قالی‌هايی با نقش هندسی و با استفاده از رنگهای قرمز، نارنجی، صورتی، مشکی، زرد کدر، سرمه‌ای و سفيد می‌بافند.

گليم
در استان خوزستان بافته ديگری که بيشتر به صورت دارهای افقی و بعضاً به صورت عمودی بافته می‌شود گليم است. که بافندگان آن عشاير بختياری (که در مبحث استان چهار محال و بختياری توضيح داده شد.) و عشاير عرب هستند، گليم‌هايی نيز در هفتگل بافته می‌شودکه نقوش آنها شباهت به بافته‌های عشاير قشقايی فارس دارد. از مناطق اصلی گليم بافی در خوزستان روستای عرب نشين غزی است که گليم‌های آن غالباً دارای تار پنبه‌اي و پود پشمی‌آست و به رنگهای قرمز، صورتی، سبز، نارنجی، آبی، سرمه‌ای و سفيد است. نقوش گليم‌های غزی هندسی و ذهنی است و بافتی ساده دارد.

گليم پارچه‌ای
زنان عشاير بختياری و روستائيان مناطق بختياری نشين خوزستان در نواحی هفتگل و مسجد سليمان با استفاده از لباسهای مندرس خود گليم‌های راه راه و محکمی می‌بافند که برای فرش کردن کف اتاق يا سياه چادر از آنها استفاده می‌کنند: ابتدا پيراهن و دامن‌های پرچين از کار افتاده را بصورت نوارهای رشته رشته و باريک به پهنای يک انگشت پاره می‌کنند و اين رشته‌ها را بوسيله پره می‌تابانند. سپس ريسمانهای بوجود آمده را بصورت گليم می‌بافند. محصول بدست آمده در صورت انتخاب رنگهای مناسب در کنا ر يکديگر زيبا، محکم و مقرون به صرفه است.

پشتی
از ديگر صنايع دستی استان خوزستان می‌توان از پشتی‌هايی نام برد که در بهبهان توليد می‌شوند و معمولا دارای تار پنبه‌ای و پود پشمی رنگين و به ابعاد ۷۰ × ۱۱۰ سانتی متر است. نقش اين پشتی‌ها مرکب از راه‌های پهن و باريک افقی به رنگهای: سبز، زرد، قرمز، قهوه ای، سرمه ای، سفيد، نارنجی و آبی نفتی است. قسمت ابتدا و انتهای هر پشتی معمولا سرمه‌ای رنگ است.

موج
بافت موج در استان خوزستان و خصوصاً در شهر بهبهان رايج است و برای بافت آن از دستگاه‌های نساجی سنتی استفاده می‌کنند. نوعی پارچه دستباف است که اندازه‌های متفاوت دارد. در واقع موج همان دستبافی است که در ساير نقاط ايران به رختخواب پيچ يا چادر شب نيز معروف است. کردها نيز به آن موج می‌گويند و لرها آن را ماشته می نامند.

مقنعه
پارچه‌ای است ساده بافت و بدون نقش و يک رنگ که مردان بعضی مناطق برای عمامه و شال کمر از آن استفاده می‌کنند. زنان دو يا سه قطعه آن را بهم دوخته و پارچه عريضی بدست می‌آورند که برای روسری و مقنعه مورد استفاده قرار می‌گيرد.

احرامی
از محصولاتی است که در شوشتر بافته می‌شود. احرامی پارچه‌ای است با تار پنبه‌ای و پود پشمی به رنگهای سرمه ای، زرد، سبز، سفيد، نارنجی، قرمز و...

ابريشم‌بافی
بافت اين نوع پارچه در دزفول رايج است. در تهيه اين محصول از نخ ابريشم مصنوعی (ويسکوز) استفاده می‌شود. به دليل ظرافت خاصی که دارد به مصرف شله (‌روسری عربی ) می رسد، طول اين پارچه ۲۰ متر و عرض آنها ۴۰ سانتيمتر است. پس از بافت آن را به قطعات ۴ متری در آورده وبرای روسری مورد استفاده قرارداده عده‌ای نيز قطعه ۴ متری را به دو قسمت تقسيم کرده و از وسط آنها را کنار يکديگر قرار داده و به صورت تور‌دوزی بهم می‌دوزند. شله‌ای که از اين طريق به دست می‌آيد ۲ متر درازا و ۸۰ سانتی متر پهنا دارد.

عبا‌بافی
بافت عبا در خوزستان سابقه‌ای ديرينه دارد به طوريکه می‌گويند پيشينه اش به بيش از پانصد سال می رسد. در گذشته عبابافی در اين استان در شهرهای دزفول، شوش، و سوسنگرد و بهبهان رواج داشته است. هم اکنون توليد آن بيشتر در شهرهای سوسنگرد و بهبهان انجام می‌شود. اين عباها معمولا به رنگهای خرمايی، مشکی، خاکستری و شيری است که توسط بافندگان رنگرزی می‌شود. دو نوع پارچه عبايی در خوزستان بافته می‌شود: 

۱- نوعی که برای بافتن آن از نخ‌های نازک استفاده می‌شود که به:" هله " شهرت دارد و مناسب هوای گرم تابستان است.
۲- نوعی که تراکم تار و پودش بيشتر است و " چانچه " ناميده می‌شود و زمستان از آن استفاده می‌شود.

نمد‌مالی
نمد‌مالی از جمله صنايعی است که در استان خوزستان به دليل حضور عشاير که مصرف کنندگان اصلی توليدات نمدی هستند رواج دارد. دو شهر دزفول و بهبهان از مراکز مهم توليد نمد در اين منطقه محسوب می‌شوند. توليدات نمدی اين شهر: زير انداز، کپنک، و کلاه نمدی است.

کلاه نمدی
برای تهيه کلاه نمدی به جای پشم از کرک به عنوان ماده اوليه استفاده می‌شود.

گيوه بافی و گيوه‌دوزی
از جمله صنايعی که در استان خوزستان قدمت ديرينه دارد گيوه بافی و گيوه‌دوزی است که حدود ۲۰۰ سال در اين منطقه رواج دارد. از مراکز اصلی اين صنعت در خوزستان دو شهر دزفول و بهبهان را می‌توان نام برد. گيوه انواع مختلف دارد: 

۱- گيوه‌های تخت چرمی‌که به چتری معروف هستند.
۲- گيوه تخت لته‌ای که از پارچه‌های فرسوده و روده گوسفند تهيه می‌شود.
۳- گيوه تخت لاستيکی

صنايع دستی چوبی
در خوزستان از چوب و ساير فرآورده‌های گياهی برای توليد انواعی از صنايع دستی استفاده می‌شود که مهمترين آنها به اين شرح است.

خراطی
خراطی چوب از هنرها و صنايعی است که بيشتر در دو شهر دزفول و بهبهان رواج دارد. ابزار کارخراطان بسيار ساده است، شامل اره، انواع مته، شفره، دستگاه يا چرخ خراطی و... برای تهيه چوب نيز از درختهای توسکا و سپيدار استفاده می‌شود. در دزفول محصولاتی مانند پايه ميز و صندلی و مبل، چوب لباسی، بدنه قليان، زير قليان، ميل زورخانه، پايه آباژر، گلدان، نمکدان و... ساخته می‌شود. در بهبهان نيز کارگاههای خراطی وجود دارد که محصولات آنها گهواره پايه مبل است که از چوب سپيدار تراشيده می‌شود.

حصير‌بافی
در استان خوزستان در بيشتر مناطق روستايی و عشايری به واسطه وجود درختان خرما حصيربافی وجود دارد. از نی‌های باتلاقی نيز برای بافتن حصير استفاده می‌کنند. اين نوع حصير در شهر‌ها برای آويختن در جلوی پنجره مورد استفاده قرار می‌گيرد. عشاير نيز برای حصار پشت چادرهايشان و همچنين ساختن لانه مرغ و خروس، بره، بزغاله و... از آن استفاده می‌کنند.

بوريا (حصير زير انداز)
بوريا يا حصير زير انداز از محصولات استان خوزستان با الياف برگ درختان خرما بافته می‌شوداين حصير از نی مردابی که در اين منطقه به وفور يافت می‌شود نيز توليد می‌گردد. اين نوع حصير برای زير انداز و همچنين پوشش سقف منازل کاربرد دارد. آن را روی تيرهای سقف ساختمان قرار داده و رويش را با مصالح ساختمانی می پوشانند. بوريابافی کاری است که فقط توسط مردان انجام می‌شود.

کپوبافی
کپوبافی که در سالهای اخير در استان خوزستان رونق فراوان يافته بيشتر در دهستان شهيون دزفول و روستاهای اطراف آن انجام می‌شود. مواد اوليه مصرفی در بافت کپو برگهای خشک نخل که در اصطلاح محلی " کرتک " نام دارد و ساقه‌های نازک گندم که " هلفه " گفته می‌شود تشکيل می‌دهد.

سبد‌بافی
استان خوزستان که از مراکز مهم پرورش نخل در ايران است صنعتگران از برگ درختان خرما سبدهايی درست می‌کنند که مصارف مختلف دارد و به آن زنبيل می‌گويند همچنين عشاير بختياری خوزستان و عده‌ای از روستاييان اطراف دزفول از شاخه‌های نازک و ترکه‌های درختان مختلف سبدهايی می‌بافند که معروفترين آنها سبدی است که "سله " ناميده می‌شود و برای آبکش کردن برنج از آن استفاده می‌شود. در انديمشک نيز عده‌ای از هموطنان ترک نژاد با استفاده از ترکه‌های درخت بيد سبدهايی با اندازه و شکل‌های متفاوت توليد می‌کنندکه مصارف گوناگون دارد. عشاير و روستاييان استان خوزستان نوعی سبد که " کوروک " ناميده می‌شود برای جابجايی ماکيان توليد می‌کنند.

فلزکاری
در استان خوزستان ساخت وسايل فلزی در شهرهای دزفول، اهواز، مسجد سليمان، بهبهان، رواج دارد که توليدات مختلفی از قبيل داس، تيشه، قيچی، قند شکن و... از محصولات آنان است. آهنگران خوزستان ابتدا فلز را به اندازه و شکل دلخواه بريده و در کوره قرار می‌دهند پس از گداخته شدن و انعطاف پذيری با چکش زدن به شکل مورد نظر در می‌آورند. در آخر با استفاده از سوهان آن را صيقل می‌دهند.

ورشوسازی
در خوزستان اين صنعت درزمانی نه چندان دور فعاليت چشمگيری داشت.عمده فعاليت‌های مربوط به ورشوکاری توسط مردان و درشهر دزفول انجام می‌گرفت. هم اکنون نيز در شهر دزفول تعداد ی صنعتگر به اين حرفه مشغول هستند که کار عمده آنها توليد قليان است. قليان‌های ورشوی کار دزفول بسيار زيبا و نفيس است.

ميناکاری و قلمزنی
از جمله فعاليت‌هايی که از گذشته‌های دور در خوزستان رواج داشته مينا کاری بر روی طلا و نقره و قلمز نی بر روی مس و برنج است که در شهرهای آبادان، خرمشهر و اهواز انجام می‌شود که در سالهای اخير بيشتر فعالين اين حرفه در اهواز به کار خود ادامه می‌دهند. توليدات مينايی توسط " صبی ها" -که پيروان حضرت يحيی می‌باشند- برروی طلا و نقره و ديگر فلزات و بيشتر بصورت زينتی و زنانه عرضه می‌شود. اين توليدات که نقوش معمول و متداول آنها عبارت از: شتر و ساربان، نخل، پل معلق (‌پل رودخانه کارون ) و گنبد وقايق، برروی گردن بند، دستبند، گوشواره، انگشتر، النگو، و همچنين قندان، سينی، گيره استکان و... کاربرد دارند.

قلمزنی
قلمزنی بر روی فلزات نيز توسط صبی‌ها انجام می‌شود. روش قلمزنی بر فلزات به اين صورت است که ابتدا نقش مورد نظر را بر روی ظرف طراحی نموده و سپس درون ظرف را از محلول قير مذاب آميخته با خاکستر يا خاک اره پر کرده و بعد با استفاده از قلم و چکش به نقوش حالتی فرورفته می‌دهند. سپس قسمت هاي فرو رفته را با خمير مينا که از اکسيد فلزات مختلف تهيه می‌شود آرايش داده و ظرف مورد نظر را در کوره گذاشته و ۳۵۰ درجه سانتيگراد حرارت می‌دهند. به اين ترتيب لايه لعابی رنگين و شفافی برروی قسمتهايی از ظرف فلزی قلمزنی شده به وجود می‌آيد.

توليد محصولات پوستی
استان خوزستان به علت وجود عشاير بختياری که بخش‌هايی از اين منطقه را قشلاق خود قرار داده‌اند. و همچنين اسکان بسياری از آنان در اين خطه، از نظر توليد پوست موقعيت خاصی را دارا می‌باشد. در اين استان بدليل وجود عشاير بختياری که کار اصلی شان دامداری است، پوست به وفور يافت می‌شود. با اين حال صنايع چرم و پوست چندان رواج نداشته و فقط عده کمی‌آز عشاير آنهم برای رفع نياز خودشان و برای ساختن لوازم مورد استفاده زندگی مانند مشک و هميان از آن استفاده می‌کنند. گاهی نيز از پوست برای دهل که از سازهای محلی است استفاده می‌کنند.

صنایع دستی استان زنجان
دراستان زنجان رشته‌های مختلف صنايع دستی رواج دارد. از آن جمله گليم بافی در ابهر, قيدار و زنجان روستاهای آن گيوه‌دوزی ابريشمی و نخی در انگوران و زنجان, چاروق‌دوزی در شهر زنجان, رنگرزی در ابهر, زنجان, قيدار, سفال‌گری در روستای قلثوق, مليله کاری شامل سينی, سرويس بشقاب کاسه و وسايل مصرفی در شهر زنجان, ساخت انواع چاقو و کارد و قندشکن در زنجان, جاجيم بافی نواری در طارم عليا و ماه نشان, انگوران, کيسه بافی حمامی, نواری در انگوران, ماه نشان, قيدار و حکاکی روی مس در شهر زنجان را می‌توان نام برد. ضمن آنکه بايد گفت قالی بافی از جمله هنرها و حرفی است که در اکثر شهرها و روستاهای استان زنجان رونق و رواج دارد. اما شهر زنجان با آثار فلزی و بويژه چاقوهای زيبا و تنوع آن مشخص می‌شود و نام زنجان, اينگونه آثار هنری را به ذهن متبادرمی سازد.

چاقوسازی
از جمله صنايع دستی رايج و بسيار مهم در شهر زنجان است. اين صنعت از دوره صفويه به بعد رونق چشمگيری داشته و تا امروزه نيز با دگرگونی‌های فراوان در زنجان ادامه دارد. مشخصات مشترک چاقوهای زنجان عبارت است از: ظرافت, تناسب, هنرنمايی در فن آبکاری و قدرت برش آن. هر چاقو شامل قطعات تيغه, فنر (در چاقوی ضامن دار دو فنر وجود دارد به نام فنر بزرگ و فنر کوچک), آستری (دو تکه است و همه قطعات چاقو روی آن سوار می‌شود), روکش دسته, باربند (قسمتی برنجی که روی آستری است و لولای تيغه در آن قرار دارد). انواع چاقوها عبارتند از: چاقوی ساده, ضامن دار, چاقوی ميوه خوری, چاقوهای مرکب, کاردهای شکاری, کاردهای قمه ای, کاردهای کمری, کاردهای آشپزی و قلم تراش. از نکات جالب توجه آن که در هنر چاقوسازی به علت احتياج به نيروی بدنی, اکثر استادکاران جوان بوده و استادکاران قديمی فقط به کار آموزش مشغول هستند.

مليله‌سازی
مليله‌سازی از جمله ظريف‌ترين رشته‌های فلزکاری و يکی از برجسته‌ترين صنايع فلزی ايران است. قديمی‌ترين مليله ايران به روايت اکثر محققان مربوط به سالهای ۵۵۰ تا ۳۳۰ ق.م. (دوره هخامنشی) است. متأسفانه به دليل آن که اکثر اشياء مليله به منظور استفاده مجدد ذوب شده اند, نمونه‌های زيادی در دسترس نيست و تنها از دوره قاجاريه مقداری سرقليان, گيره استکان و سينی در اندازه‌های مختلف باقی مانده است. مليله‌سازی در زنجان بيش از ۱۰۰ سال سابقه دارد و از اواخر دوره فتحعلی شاه قاجار شخصی به نام حاج اسداله طرح برگ فرنگ را در مليله ابداع و سبک خاصی را شروع کرد. نقوش رايج در مليله کاری زنجان عبارتند از: دندانه, تابيده, جقه, يا بته ترمه, ريزه جقه, برگ فرنگ, برگ, غنچه, پيچ, پيچک, سه چشمه و يک چشم مليله. توليدات مليله زنجان شامل گيره شربت خوری, گلاب پاش, قاب عکس, جاسيگاری, بشقاب, شکلات خوری, شيرينی خوری, زنجير (که به آن کلافه‌ای می‌گويند) گل سينه, گوشواره و قاب عکس است. مليله‌سازی زنجان در سطح کشور نيز شناخته شده بوده و دارای اعتبار خاصی است.

حکاکی روی مس
در حال حاضر حکاکی روی مس در شهر زنجان انجام می‌شود. طرح‌های رايج در حکاکی مس زنجان بيشتر از طرح‌های قديمی و سنتی ايران الهام گرفته شده است و در بين نقوش مختلف اسليمی, ختائی, بته جقه, گل و بوته, مکان‌های تاريخی و مناظر شکار حيوانات است که از نگاره‌های عاميانه يا سنتی مايه گرفته است. صنعتگران اين رشته که تعدادشان بسيار کم و معدود است در شهر زنجان سکنی دارند.

چاروق‌دوزی
چاروقی که هم اکنون در زنجان عرضه می‌شود, به صورت يک صنعت دستی ظريف و تزئينی کاربرد دارد و به کلی با چاروق‌های قديمی متفاوت است. چاروق قديمی زنجان, نوعی پای پوش بوده است که از چرم خام ساخته شده و در روستاها بيشتر مورد استفاده چوپانان قرار می‌گرفت و اغلب بدون پاشنه بوده و با تسمه‌هايی به ساق پا پيچيده می‌شد. در سالهای اخير در زنجان نوعی چاروق ساخته می‌شد که رويه آن چرم قرمز رنگی (که دباغان زنجان تهيه می‌کردند) است و معمولاً هم بدون بند و تسمه بوده و نوکی عقابی و برگشته دارد. اين نوع چاروق که توليد آن از حدود ۳۰ سال پيش نيز رواج داشت, اينک کمتر توليد می‌شود. چاروق کنونی زنجان فرم و شکل خاص و ظريفی دارد و دارای حالتی زينتی بوده و بيشتر برای راه رفتن روی قالی مورد استفاده قرار می‌گيرد. اين نوع چاروق بيشتر به شکل نعلين و به صورت پاشنه دار ساخته می‌شود و فقط کف آن از چرم بوده و رويه اش از نخ‌های ابريشم و گلابتون به رنگ‌های مختلف بافته و تزئين می‌شود. 

از استادان معروف چاروق ساز زنجان, استاد "اصغر خطيبی" است که برای اولين بار اقدام به پاشنه گذاری جهت چاروق کرده است. از استادکاران معروف استان زنجان می‌توان از خانم روح انگيز محمدی استادکار گليم, آقای حسين فرجيان استاد چاقوسازی, آقای غلامعلی رضايی استاد چاقوسازی, آقای مظفر محمدی استادکار فرش, آقای منصور کاظميان مقدم استاد کار مليله, آقای نجف علی حاجيلو استادکار گيوه دوزی, آقای کريم ابطحی استادکار مليله, آقای رحيم بهشتی استاد چاقوسازی, آقای محمد رسولی استادکار معرق و آقای علی چراغی استاد پيکره تراشی نام برد.

صنايع دستی استان سمنان
استان سمنان از مراکز قابل توجه صنايع دستی کشور است. در اين استان انواع صنايع دستی نظير قاليبافی، گليم بافی، نمد‌مالی، سراميک و سفالسازی و... وجود دارد که هر يک از آن‌ها سوغاتی گرانقدری برای بازديدکنندگان از استان محسوب می‌شوند. مهم‌ترين صنايع دستی استان عبارت‌اند از:

قاليبافی
قاليبافی و توليد قالی و قاليچه از ديرباز يکی از توليدات مهم استان سمنان به شمار می رفته است. اين منطقه که در دوران قبل، دارای استادان زبردست قاليباف و طراح نقش قالی بود و قالی‌ها و قاليچه‌های نفيسی از دارهای آنان به عمل مي آمد. به دليل ورود فرشهای ماشينی به بازار و نداشتن صرفه اقتصادی و همچنين نبود پشتوانه نيروی کاری و طراح قالی و نيز به دليل کهولت تدريجی استادان و کارگران قاليباف، اين رشته دچار رکود فاحش شده است. امروز قاليبافان استان از نقش و طرح ساير مناطق مانند تبريز، مشهد، اصفهان، نائين، کاشان، يزد و کرمان استفاده می‌کنند. در زمينه بعضی از قالی‌ها گل‌های اسليمی، شکوفه ها، غنچه‌ها و برگ‌های گوناگون با شاخه‌های ظريف ديده می‌شود و در بعضی از طرح‌های شاه عباسی، افشان، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و... مورد استفاده قرار می‌گيرد يا ترکيبی از اين طرح‌ها هستند. بخش مهدی شهر و شهرستان شاهرود از مراکز مهم توليد قالی و قاليچه در استان سمنان به شمار می روند.

گليم‌بافی
گليم به عنوان نخستين زيرانداز بشر، دارای سابقه توليدی بسيار طولانی است. بافت گليم اگر چه به گونه بسيار ساده آغاز شده، اما در طول ساليانی که از عمر آن می‌گذرد، هنرمندان ايرانی در تکميل ان نقش فوق الاده چشمگير ايفا کرده‌اند و توانسته‌اند آن را به عنوان محصولی برخوردار از ارزشهای هنری و مصرفی توامان حتی روانه بازارهای خارجی کنند. گليم که در مقايسه با قالی دارای شيوه بافتی آسانتر است و به همان نسبت قيمت ارزانتری دارد، هنری در انحصار روستا نشينان و عشاير به حساب می‌آيد. روستاهای شهرستان گرمسار، سمنان و روستاهای کندو، خيج و رضاآباد شاهرود از مراکز توليد اصلی گليم در استان سمنان هستند.

نمد‌مالی
يکی ديگر از صنايع دستی که قدمتی ديرينه در استان سمنان دارد، نمد‌مالی است. وضعيت فعلی توليد نمد در استان سمنان از نظر کمی و کيفی بسيار مطلوب است و مراکز توليد نمد در استان، شهرستان سمنان، دامغان و روستای ابرسيج شاهرود است. مواد اوليه مصرف شده در نمد‌مالی پشم است که در اندازه‌های مختلف تهيه می‌شود. آنچه در نمد‌مالی می‌توان مشاهده کرد، ذوق و هنر، به همراه تحرک توليد کننده است. توليدات اين زحمات کشان علاوه بر استفاده شخصی به روستاهای شمالی استان و شهرستان مازندران ارسال می‌شود.

چاپ قلمکار
چاپ قلمکار، گونه‌ای از چاپ سنتی روی پارچه بافته شده است. برای نخستين بار، قلم کار سازان ايرانی برای دسترسی به توليد بيشتر و ايجاد هماهنگی و يکنواختی نقش ها، استفاده از مهره‌های چوبی را جايگزين استفاده از قلمو ساخته‌اند. برای فراهم آوردن امکاناتی به منظور استفاده مردم، قلم کار را که در گذشته فقط برای روی پارچه‌های پشمی و ابريشمی‌آنجام پذير بود بر انواع پارچه از قبيل متقال، کتان، چلوار و کرباس و... انجام دادند. در حال حاضر چاپ قلم کار به وسيله قالب‌های چوبينی که دارای نقوش برجسته است انجام می‌شود. در حقيقت رکن اصلی قلمکار‌سازی را قالب‌سازی تشکيل می‌دهد که معمولاً توسط افرادی که حرفه و تخصصشان قالب تراشی است به تفکيک رنگ و حداکثر در چهاررنگ روی چوب‌های گلابی و زالزالک تراشيده می‌شود گروهی از هنرمندان در رشته‌هايی چون ريشه تابی که پارچه زير ساخت قلمکار را آماده می سازد يا صحرا کاری که کارهای رنگ رزی، سفيد گری، بخار و شستشوی پارچه‌های قلمکار را به عهده دارد به فعاليت مشغولند مهمترين مرکز اين صنعت در استان در شهرستان دامغان قرار دارد که ماهانه مقادير هنگفتی انواع روميزی پرده و سفره و ساير محصولات قلمکار توليد و برای صدور به خارج از کشور آماده می‌کند.

سفال‌گری و سراميک
سفال‌گری از مهمترين و قديمی‌ترين دست ساخته‌های بشر است. آثار سفالی برخلاف آثار يافته شده فلزی، چوبين و... در زير خاک فاسد نمی‌شود و به خاطر اين حالت استثنائی، به اطلاعات گويا درباره آن می‌توان پی برد. صنعت سفال‌گری در استان سمنان از پيشينه معتبر برخوردار است. به طوری که دکتر اريک اشميد هنگام حفاری در اطراف دامغان اميدوار به کشف شهر افسانه‌ای هکاتوم پليس يا شهر صد دروازه بود، اگرچه موفق به کشف بقايای شهر مورد نظرش نشد، ولی به مجموعه‌ای از بهترين فراورده‌های صنعتگران دو تا سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح دست يافت اين فراورده‌ها شامل کوزه‌های بزرگ به اشکال هندسی و دارای لعاب قهوه‌ای روشن و کرم بودند. از آنجا که زمينه‌های لازم برای صنعت سفال‌گری در اکثر نقاط استان فراهم بوده، اين صنعت با وجود فراز و نشيبهای تاريخی، به حيات خويش ادامه داده است. در سالهای اخير، راه اندازی واحدهای آموزش سفال‌گری و سراميک در شهر‌های سمنان و شاهرود موجب احيا و رشد بيشتر اين صنعت در استان شد و هم اکنون ضمن توليد و ارسال مقادير بسياری از توليدات اين رشته به استانهای ديگر، زمينه‌های توليد کالاهايی برای بخش صادرات خارجی نيز فراهم شده است. در حال حاضر سفالگران استان سمنان در کارگاههای سفال‌گری و سفال‌سازی در سطح استان به ساختن گونه‌هايی ارزشمند سفال مشغولند. در اين ميان، کارگاه سفال‌گری و سفال‌سازی قان بيگی در شاهرود از اهميتی ويژه برخوردار است.

دستباف‌ها
در زمانی نه چندان دور، مردمان همين سرزمين پارچه‌های مورد نياز خويش را با دست‌های هنر آفرين خود تهيه می‌کردند که از نظر تنوع رنگ، نقش، طرح و شيوه‌های بافت شگفت انگيز بود. هر چند زندگی ماشينی و گرايش به سوی تجدد باعث شد لطمه‌هايی جبران ناپذير بر اين صنعت وارد آيد، هم اکنون نيز در گوشه و کنار استان سمنان، صنايع دستباف رايجند. دستبافی شامل توليد پرده‌های سنتی و هنری و حوله و شال گردن و پارچه‌های متقال زير ساخت قلمکار است که در استان رايج است. علاوه برآن جاجيم، چادر شب، پلاس و چوفا (چوخا) که عمدتاً توسط روستائيان و عشاير توليد می‌شود، از ديگر صنايع دست باف مردم استان است. ماهانه مقادير قابل توجه‌ای از اين توليدات به استان‌های ديگر و مراکز ارسال می‌شود. شهرستان سمنان به ويژه سرخه، مهدی شهر، فولاد محله و روستاهای شهرستان دامغان و روستاهای بسطام از مراکز توليد ات جاجيمچه و دستباف استان به شمار می روند. استان سمنان از مراکز قابل توجه صنايع دستی کشور است. در اين استان انواع صنايع دستی نظير قاليبافی، گليم بافی، نمد‌مالی، سراميک و سفالسازی و... وجود دارد که هر يک از آن‌ها سوغاتی گرانقدری برای بازديدکنندگان از استان محسوب می‌شوند. مهم‌ترين صنايع دستی استان عبارت اند از:

قاليبافی
قاليبافی و توليد قالی و قاليچه از ديرباز يکی از توليدات مهم استان سمنان به شمار می رفته است. اين منطقه که در دوران قبل، دارای استادان زبردست قاليباف و طراح نقش قالی بود و قالی‌ها و قاليچه‌های نفيسی از دارهای آنان به عمل مي آمد. به دليل ورود فرشهای ماشينی به بازار و نداشتن صرفه اقتصادی و همچنين نبود پشتوانه نيروی کاری و طراح قالی و نيز به دليل کهولت تدريجی استادان و کارگران قاليباف، اين رشته دچار رکود فاحش شده است. امروز قاليبافان استان از نقش و طرح ساير مناطق مانند تبريز، مشهد، اصفهان، نائين، کاشان، يزد و کرمان استفاده می‌کنند. در زمينه بعضی از قالی‌ها گل‌های اسليمی، شکوفه ها، غنچه‌ها و برگ‌های گوناگون با شاخه‌های ظريف ديده می‌شود و در بعضی از طرح‌های شاه عباسی، افشان، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و... مورد استفاده قرار می‌گيرد يا ترکيبی از اين طرح‌ها هستند. بخش مهدی شهر و شهرستان شاهرود از مراکز مهم توليد قالی و قاليچه در استان سمنان به شمار می روند.

گليم‌بافی
گليم به عنوان نخستين زيرانداز بشر، دارای سابقه توليدی بسيار طولانی است. بافت گليم اگر چه به گونه بسيار ساده آغاز شده، اما در طول ساليانی که از عمر آن می‌گذرد، هنرمندان ايرانی در تکميل ان نقش فوق الاده چشمگير ايفا کرده‌اند و توانسته‌اند آن را به عنوان محصولی برخوردار از ارزشهای هنری و مصرفی توامان حتی روانه بازارهای خارجی کنند. گليم که در مقايسه با قالی دارای شيوه بافتی آسانتر است و به همان نسبت قيمت ارزانتری دارد، هنری در انحصار روستا نشينان و عشاير به حساب می‌آيد. روستاهای شهرستان گرمسار، سمنان و روستاهای کندو، خيج و رضاآباد شاهرود از مراکز توليد اصلی گليم در استان سمنان هستند.

نمد‌مالی
يکی ديگر از صنايع دستی که قدمتی ديرينه در استان سمنان دارد، نمد‌مالی است. وضعيت فعلی توليد نمد در استان سمنان از نظر کمی و کيفی بسيار مطلوب است و مراکز توليد نمد در استان، شهرستان سمنان، دامغان و روستای ابرسيج شاهرود است. مواد اوليه مصرف شده در نمد‌مالی پشم است که در اندازه‌های مختلف تهيه می‌شود. آنچه در نمد‌مالی می‌توان مشاهده کرد، ذوق و هنر، به همراه تحرک توليد کننده است. توليدات اين زحمات کشان علاوه بر استفاده شخصی به روستاهای شمالی استان و شهرستان مازندران ارسال می‌شود.

چاپ قلمکار
چاپ قلمکار، گونه‌ای از چاپ سنتی روی پارچه بافته شده است. برای نخستين بار، قلم کار سازان ايرانی برای دسترسی به توليد بيشتر و ايجاد هماهنگی و يکنواختی نقش ها، استفاده از مهره‌های چوبی را جايگزين استفاده از قلمو ساخته‌اند. برای فراهم آوردن امکاناتی به منظور استفاده مردم، قلم کار را که در گذشته فقط برای روی پارچه‌های پشمی و ابريشمی‌آنجام پذير بود بر انواع پارچه از قبيل متقال، کتان، چلوار و کرباس و... انجام دادند. در حال حاضر چاپ قلم کار به وسيله قالب‌های چوبينی که دارای نقوش برجسته است انجام می‌شود. در حقيقت رکن اصلی قلمکار‌سازی را قالب‌سازی تشکيل می‌دهد که معمولاً توسط افرادی که حرفه و تخصصشان قالب تراشی است به تفکيک رنگ و حداکثر در چهاررنگ روی چوب‌های گلابی و زالزالک تراشيده می‌شود گروهی از هنرمندان در رشته‌هايی چون ريشه تابی که پارچه زير ساخت قلمکار را آماده می سازد يا صحرا کاری که کارهای رنگ رزی، سفيد گری، بخار و شستشوی پارچه‌های قلمکار را به عهده دارد به فعاليت مشغولند مهمترين مرکز اين صنعت در استان در شهرستان دامغان قرار دارد که ماهانه مقادير هنگفتی انواع روميزی پرده و سفره و ساير محصولات قلمکار توليد و برای صدور به خارج از کشور آماده می‌کند.

سفال‌گری و سراميک
سفال‌گری از مهمترين و قديمی‌ترين دست ساخته‌های بشر است. آثار سفالی برخلاف آثار يافته شده فلزی، چوبين و... در زير خاک فاسد نمی‌شود و به خاطر اين حالت استثنائی، به اطلاعات گويا درباره آن می‌توان پی برد. صنعت سفال‌گری در استان سمنان از پيشينه معتبر برخوردار است. به طوری که دکتر اريک اشميد هنگام حفاری در اطراف دامغان اميدوار به کشف شهر افسانه‌ای هکاتوم پليس يا شهر صد دروازه بود، اگرچه موفق به کشف بقايای شهر مورد نظرش نشد، ولی به مجموعه‌ای از بهترين فراورده‌های صنعتگران دو تا سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح دست يافت اين فراورده‌ها شامل کوزه‌های بزرگ به اشکال هندسی و دارای لعاب قهوه‌ای روشن و کرم بودند. از آنجا که زمينه‌های لازم برای صنعت سفال‌گری در اکثر نقاط استان فراهم بوده، اين صنعت با وجود فراز و نشيبهای تاريخی، به حيات خويش ادامه داده است. در سالهای اخير، راه اندازی واحدهای آموزش سفال‌گری و سراميک در شهر‌های سمنان و شاهرود موجب احيا و رشد بيشتر اين صنعت در استان شد و هم اکنون ضمن توليد و ارسال مقادير بسياری از توليدات اين رشته به استانهای ديگر، زمينه‌های توليد کالاهايی برای بخش صادرات خارجی نيز فراهم شده است. در حال حاضر سفالگران استان سمنان در کارگاههای سفال‌گری و سفال‌سازی در سطح استان به ساختن گونه‌هايی ارزشمند سفال مشغولند. در اين ميان، کارگاه سفال‌گری و سفال‌سازی قان بيگی در شاهرود از اهميتی ويژه برخوردار است.

دستباف‌ها
در زمانی نه چندان دور، مردمان همين سرزمين پارچه‌های مورد نياز خويش را با دست‌های هنر آفرين خود تهيه می‌کردند که از نظر تنوع رنگ، نقش، طرح و شيوه‌های بافت شگفت انگيز بود. هر چند زندگی ماشينی و گرايش به سوی تجدد باعث شد لطمه‌هايی جبران ناپذير بر اين صنعت وارد آيد، هم اکنون نيز در گوشه و کنار استان سمنان، صنايع دستباف رايجند. دستبافی شامل توليد پرده‌های سنتی و هنری و حوله و شال گردن و پارچه‌های متقال زير ساخت قلمکار است که در استان رايج است. علاوه برآن جاجيم، چادر شب، پلاس و چوفا (چوخا) که عمدتاً توسط روستائيان و عشاير توليد می‌شود، از ديگر صنايع دست باف مردم استان است. ماهانه مقادير قابل توجه‌ای از اين توليدات به استان‌های ديگر و مراکز ارسال می‌شود. 

صنایع دستی استان فارس
هم اکنون توليد انواعی از صنايع دستی در مناطق عشايری و روستايی و نيز در شهرهای استان فارس رواج دارد. بيشترين تعداد صنعتگران دستی در گروه بافته‌های داری – قالی, گليم و گبه – قرار دارد. پس از آن بايد از خاتم – خاتم‌سازی و خاتم کاری – ياد کرد. پس از آن معرق چوب, منبت کاری چوب, ريزه کاری, نقاشی روی چوب سفال و سراميک سازی, کاشی معرق کاشی هفت رنگ و نقاشی روی سفال. از رشته‌های رايج در استان فارس طراحی و نگارگری (نگارگری، گل و مرغ سازی، تذهيب و تشعير) است. رنگرزی گياهی و استفاده از مواد ملونه طبيعی در رنگرزی خامه و ابريشم نيز کاری پررونق در استان فارس است. در زمينه فلز کاری و هنرهای مرتبط با فلز نيز استان فارس از سابقه طولانی برخوردار و آثار نقره کاری و قلمزنی روی نقره آن شاخص است. ساير رشته‌های صنايع دستی رايج در اين استان عبارتند از: دوخت لباسهای محلی عروسک سازی، در پيکر تراشی، نمدمالی، سراجی، رودوزی‌های سنتی، بافتنی ها، نقشه کشی فرش، گچ بری، سنگتراشی، ساخت گلهای مصنوعی، آينه کاری، چاقو‌سازی وساخت زيورآلات.

گليم
در استان فارس بخش عمده‌ای از توليد گليم توسط زنان و دختران عشاير ساکن و کوچ رو قشقايی انجام می‌شود. برای بافت گليم معمولاً از نقشه استفاده نمی‌کنند. نقشه‌ها ذهنی هستند و معمولاً از طرح‌هايی استفاده می‌شود که از نسل‌های گذشته به حال انتقال يافته و تغييرات جزيی در همان چهارچوب آداب و رسوم موجود در منطقه است. البته در سالهای اخير با راه يافتن گليم بافی به مناطق شهری و روستايی استفاده از نقشه تا حدودی درگليم بافی رايج شده است. برای رنگرزی نخ‌های پشمی مورد مصرف در پود گليم از رنگهای گياهی يا رنگهای شيميايی استفاده می‌شود. مهمترين مراکز توليد گليم در استان فارس منطقه فيروزآباد، ممسنی و داراب است. گليم‌های قشقايی نه تنها در ايران که در سطح جهان نير به واسطه اصالت نقش‌ها و رنگ‌های زيبا و کيفيت ممتاز بافت مشهور و مورد تقاضا است.

قالی
هنر و صنعت بافندگی فارس در وهله نخست, هنری عشايری و در وهله دوم هنری روستايی است که وابستگی به عشاير دارد. عشاير فارس بويژه قشقائيها و ايل خمسه بيش از ديگر عشاير به اين هنر اشتغال دارند و روستائيان که در مسير اين ايل‌ها زندگی می‌کنند نيز به کار توليد قالی و ساير دستبافت‌ها مبادرت می‌کنند. فرش بافان اين استان معمولاً دست بافت‌های خود را نه به عنوان يک کالای تجارتی بلکه برای خود توليد می‌کنند و چون دنباله رو نوسانات بازار فرش نيستند, طرح‌های آنها دارای رنگ آميزی و طراوت خاصی است. البته در سالهای اخير بافندگان عشايری به بافتن فرش برای فروش و به سليقه مصرف کنندگان روی آورده‌اند. ليکن غالباً همان ذهنی بافی و رنگهای مرسوم پيشينيان خود را ادامه می‌دهند. اين «هنر- صنعت» به طور عمده به دست زنان انجام می‌شود. به طور کلی توليد دستبافته‌ها از مرحله ابتدايی تا آخرين مرحله به دست زنان صورت می‌گيرد. دار قالی ايل قشقايی مانند ساير عشاير افقی است و بافنده برای بافتن بر روی زمين می نشيند. بيشتر دارهای روستايی نيز افقی و گاه عمودی است. علت استفاده عشاير از دار افقی به اين دليل است که با زندگی کوچ نشينی آنها هماهنگی داشته و حمل آن بر پشت چارپايان به سهولت انجام می‌گيرد. 

اکثر قاليچه‌های ايلات خمسه کار تيره عرب و باصری است. قاليچه‌های اين دو تيره دارای طرح‌های متنوع و فارسی باف است و سراسر از پشم تهيه می‌شود. روستائيان فارس نيز هر سال تعداد زيادی قاليچه می‌بافند. اين روستائيان که پيشينه ايلی و چوپانی دارند همانند عشاير از دارهای افقی استفاده می‌کنند ولی قاليچه‌های آنها از نظر جنس, مرغوبيت قاليچه‌های ايلات را ندارد. فرش‌های قشقايی معمولاً به طريق «ذهنی بافی» بافته می‌شود. اين نقشه‌های ذهنی نوعی بازآفرينی سنتی است که از نسل‌های پيشين به امروزيان رسيده است. بافندگان ايلی همان نقوش را تکرار می‌کنند بدون آنکه از نقشه استفاده کنند. از اين رو معمولاً هيچ دو فرشی کاملاً و عيناً شبيه يکديگر نيست. بافندگان تازه کار از سرمشق‌هايی کمک می‌گيرند که «حور» ناميده می‌شود. بافندگان قشقايی اين سرمشق‌ها را که يک يک نقشمايه‌ها و نگاره‌های اصلی بر آن بافته شده است. «دستور» می‌گويند. رنگ قالی‌های قشقايی کاملاً به سليقه و خواست بافنده ارتباط دارد. قالی‌های فارس اکثراً نرم و تا اندازه‌ای ظريف و نازک هستند و وجه تمايز آنها با ساير فرش‌ها نيز همين صفات است. گره در قالی‌های فارس هم به صورت متقارن (ترکی) و هم به صورت نامتقارن (فارسی) استفاده می‌شود. بافت قالی در اکثر مناطق عشايری و روستايی استان فارس رواج دارد و افزون بر مناطقی که ايل قشقايی در آن اسکان دارند. قالی بافی در ديگر شهرها و روستاهای استان منجمله در آباده و شيراز و فسا نيز مرسوم و متداول است.

گبه
گبه نوعی قالی گره بافته است با پرزهايی بلند که حداقل يک سانتی متر و پودهای متعدد (بين ۳ تا ۸ پود در هر رديف) و معمولاً درشت بافت است. اين بافته معمولاً در ايلات و عشاير جنبه خودمصرفی دارد. در گبه‌های قشقايی برخلاف گبه‌های ساير نواحی ايران که خودرنگ است،بافنده از رنگ‌ها و نقش‌های متفاوتی استفاده می‌کند. البته گبه‌هايی با نقش ساده با زمينه‌ای يکرنگ يا رنگهای محدود نيز بافته می‌شود. از نقش‌های مورد علاقه لبه بافان ايل قشقايی نقش شير است که علاوه بر اهميت باستانی اين نقش مظهر جوانمردی است و بی ارتباط با وجود شير در منطقه کامفيروز و دشت ارژن فارس نيست. نقش‌های لچک ترنج, ستاره, نقش خشتی, نقش حيوانات مختلف و... نيز در گبه بافی کاربرد دارد. گبه‌های قشقايی تمام پشم هستند و تار آنها نيز پشمی‌آست. اندازه گبه متفاوت است. معمولاً اندازه ۱۰۰×۲۰۰ يا ۲۰۰×۱۱۵ سانتی متر متداول تر است.

جاجيم
از بافته‌های عشاير قشقايی جاجيم است که برای پوشاندن رختخواب و اثاثيه درون چادر استفاده می‌شود از اين

تماشاگه راز
در مکتب استاد
نشان
کلماتی که بوی تازگی می دهد
آرشیو برنامه های قدیمی
بوم آهنگ
مجلس شورای اسلامی
درس مثنوی