صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

به بهانه انتشار کتاب « تاریخ سکه در دودمانهای محلی ایران» ( قرن سوم و چهارم هجری) در حوزه سکه شناسی و تاریخ سکه ؛با آقای سعید سلیمانی نویسنده و پژوهشگر این کتاب گفتگوکردیم. این گفتگو را در زیر می خوانید.

مقدمه:
پزوهش های تاریخی همواره از حیث پایایی و روایی مورد انتقاد بوده است. اینکه تاریخ چگونه می تواند « علم» باشد از جمله مهم ترین دغدغه های فیلسوفان علم و بطور خاص فلسفه تاریخ است. ناریخ بعنوان مجموعه اثار ثبت شده توسط مورخان برای یک دوره خاص مورد سوئ ظن بدبینان و منتقدان نگرش تاریخی است. بی شک این سوئ گمان به تاریخ دلایل واضح و مبرهنی داشته و دارد. و مگر جز آنست که تاریخ را فاتحان و حاکمان نوشته اند و برآن رمز فتوحات خویش را ضمیمه نموده اند؟ و شاید از همین روست که عقل کنونی بشر متعقل برآنست که راهی بر صحت برنوشته ها و برساخته های تاریخی بیابد.
در اندیشه و فلسفه نوین نگرش تاریخی نقش اثبات گرایانه اسناد و دست مانده های خارج از ید قدرت حاکمان و فاتحان ارزشی دو چندان یافقته است. درست مانند یک تحقیق قضایی برروی پرونده ای جنایی اسناد و شواهد ارزشی فراتر از گفته ها و نقل قول ها می یابند. و بر این اساس اسناد تاریخی مفهومی وسیع یافته و به دایره آفریده های هر عصر گسترش می یابد.
از مهم ترین اسناد پزوهش های تاریخ علمی « سکه ها« هستند . شیئ خارج از قضاوت فاتحان و بعنوان سندی محکم از هر عصر ویا قوم و شخص. سکه پزوهی هم اینک بر فرآیند پزوهش تاریخی اثری ارزشمند تر از مکتوبه و نوشته یافته است. هنر و دانشی معادل تاریخ پزوهی و باستان شناسی و در کنار آنها.
سکه پژوهی در ایران سابقه تاریخی درازی ندارد اما همینکه هست و معدود پژوهش گران این رشته در زمره جدی ترین پژوهندگان علم هستند ، بسیار مغتنم و ارزشمند است.
تاریخ در جهان مدرن دیگر ملک طلق فاتحان نیست! اینک تاریخ رویکردی علمی و قابل « نفی واثبات» یافته است. ازاینرو تاریخ یعنی جامعه شناسی اقوام و تمدن های گذشته با روش قابل تکرار. تاریخ روز بروز در قلمرو آکادمیک بیشتر رخ می نماید.

نویسنده : مسعود عابدین نژاد


به بهانه انتشار کتاب « تاریخ سکه در دودمانهای محلی ایران» ( قرون سوم و چهارم هجری) در حوزه سکه شناسی و تاریخ سکه ؛با آقای سعید سلیمانی نویسنده و پژوهشگر این کتاب گفتگوکردیم. این گفتگو را در زیر می خوانید.
1- آقای سلیمانی به عنوان مقدمه بفرمایید سکه پژوهی چیست و چه اهمیتی در روند مطالعات تاریخی دارد؟
شاید به دلیل کم توجهی به علم سکه شناسی تعریف خاصی برای واژه های این علم وجود ندارد. در گذشته به فردی سکه شناس می گفتند که سکه اصل را از سکه بدل تشخیص می داد. در واقع چون سکه شناس های قدیم صراف بودند وسکه اصل را از بدل تشخیص می دادند به سکه شناس معروف بودند. بعدها فرانسوی ها علم سکه شناسی را به وجود آوردند و در حقیقت این باستان شناسان بودند که سکه ها را از زیر خاک خارج می کردند بنابر این سکه شناسی زیرمجموعه ای از باستان شناسی به شمار رفت اما در حقیقت این امر درست نیست . درباره ی اهمیت سکه شناسی باید بگویم سکه شناسی اهمیت بسیاری دارد ، چون سکه توسط دولت وقت و یا شخص و گروهی که مدعی دولت یا سلطنت بودند ضرب می شد بنابراین سندی دولتی به حساب آمده و یک رفرنس و مرجع اصلی در علم تاریخ محسوب می شده و از این رو با این مدرک که از جنس فلز می باشد می توان اوضاع سیاسی ، اقتصادی و شعائر رسمی دولت را بررسی کرد . در زمان های دور که رسانه های امروزی به وجود نیامده بودند سکه ، خطبه و لوا به عنوان رسانه های ملی ودولتی جهان قدیم شناخته می شدند. یعنی از طریق خطبه ای که در نماز جمعه خوانده می شد و در نهایت از طریق سکه ای که رایج بود می توانستند بفمند سلطان کیست ؟ چه دولتی بر سر کار است ؟و چه خط مشی ای را دنبال می کند.
2- در ایران سکه پژوهی چه پیشینه ای دارد؟
همانطور که گفتیم ، در کل دنیا شاید اولین سکه شناس ها همان صرافان بودند. بعد از صرافان؛ بسیاری از ثروتمندان که شاید در قرون قدیم سلاطین بودند اقدام به جمع آوری سکه میکردند اما اولین اسناد سکه شناسی در ایران که مکتوب می باشد به زمان اعتمادالسلطنه بر می گردد . او اولین کسی بود که از واژه فرانسوی (Numismatique) نام برده و علم سکه شناسی را معرفی کرده البته قبل از زمان اعتمادالسلطنه در ایران مدارک سکه شناسی داریم . به عنوان مثال در زمان ناصرالدین شاه سکه ای کشف می شود که متعلق به زمان ولایتعهدی امام رضا (ع) بوده است ، سکه ترسیم شده و برای علمای آن دوره در تهران و نجف و در سایر بلاد ارسال شد. مجتهدان وقت از طریق خطوط کوفی رسم شده روی سکه تایید کردند که این سکه متعلق به زمان مامون و ولایتعهدی امام رضا(ع) بوده است . در حقیقت می توانیم بگوییم این سند یکی از قدیمی ترین اسناد و منابع مربوط به سکه شناسی در کشور ماست و چه بسا قبل از این هم منابعی موجود بوده اما به دست ما نرسیده است .اما سکه شناسی به حالتی که از غربی ها تقلید کرده باشیم تقریبا از دهه 40 هجری شمسی فعالیت هایی درباره سکه شناسی آغاز شده است.
3- چند سال است که در حوزه سکه شناسی و سکه پژوهی فعال هستید؟
تقریبا حدود 35 سال است که روی سکه های مختلف کار کردم و حدود 27 سال است که درباره دودمانهای محلی و دوره های فترت در تاریخ ایران کار کردم چه از لحاظ تاریخی و چه از لحاظ بررسی سکه های دوره های تاریک تاریخی ایران.
4- شما در طول مدت فعالیت خود با کدام استادان سکه شناس همکاری داشتید؟
خیلی از اساتید بودند و هستند. در طول این دوران در کنار استاد فریدون آورزمانی و به صورت غیر مستقیم با کتاب ملک ایرج مشیری دوره ساسانیان را آموختم . از مرحوم مهدی ودود سیدی بسیار آموختم . از اواخر دهه 60 تا زمان فوت استاد سید جمال ترابی طباطبایی( پدر سکه شناسی ایران ) در کنار ایشان مطالب بسیاری را فراگرفتم . همچنین بسیاری از اساتید هم در دانشگاه و خارج از دانشگاه سند خوانی را یاد گرفتم.
5- آیا مطالعات سکه شناسی شما تا به حال دررسانه ها مخصوصا رسانه ملی انعکاس داشته و با توجه به اینکه شما در این زمینه در رادیو هم فعالیت هایی دارید در این حوزه چه کارهایی تولید یا پخش شده است؟
بله به ندرت انعکاس داشته اما در رسانه ملی و در گروه تاریخ گهگاه برنامه هایی در این حوزه تولید شده اما به صورت خاص فعالیت های بنده در حوزه پژوهش هایی که انجام داده ام منعکس شده.
6- نخستین کار پژوهشی شما چه بوده؟
نخستین کار پژوهشی که از من به چاپ رسید به نیمه اول دهه 70 بر می گردد که درباره یکی از قیامهای شیعه مقاله ای نوشتم که به چاپ رسید.
7- گویا شما در رادیو هم در زمینه سکه شناسی و سکه پژوهی فعالیت هایی داشتید . در این زمینه چه کارهایی تولید یا پخش شده است؟
بله ، در این حوزه چندین کار کوچک انجام دادم اما یک برنامه بسیار جامع در دهه 70 انجام شد در قالب برنامه ای به نام از« هامون تا ارس» به سردبیری مسعود عابدین نژاد که از رادیو ایران پخش می شد. در بخشی از این برنامه تاریخچه ضرب سکه را از زمان مبادلات پایاپای و ابداع فلز ، به وجود آمدن پول اولیه و ضرب سکه تا ورود ماشین ضرب سکه در زمان ناصرالدین شاه مورد بررسی قرار دادیم که تا آن زمان در ایران چنین برنامه رادیویی ساخته نشده بود و شاید این یک کار تصویری بود اما ما موفق شدیم در رادیو این برنامه را ساخته و درباره ی تاریخچه ی سکه و ضرب آن در ایران صحبت کنیم.
8- لطفا درباره کتاب « تاریخ سکه در دودمانهای محلی ایران» (قرون سوم و چهارم هجری ) موضوع ، نحوه پژوهش و بخشهای مختلف این کتاب توضیح دهید
من اول درباره وقایع قرون سوم و چهارم هجری مختصری توضیح می دهم . اگر بگوییم قرن سوم هجری سال 200 هجری قمری است تقریبا 7 سال قبل از آن مرگ هارون (خلیفه) عباسی اتفاق افتاده است، مرگ هارون نقطه عطفی در جهان اسلام محسوب می شود زیرا علویان و دودمانهای ایرانی قدرت گرفته و رسما اعلام استقلال کردند . بررسی سکه های این دوران سخت است زیرا با ضعف خلافت عباسی روبه رو هستیم بنابراین تا احیاء خلافت عباسی توسط عنصر ترک در زمان« قادر» یا« قائم عباسی » دویست سال زمان می گذرد و دراین مدت بسیاری از ایرانیان و علویان طبرستان قیام کرده و اعلام استقلال نمودند و هر گوشه از ایران و جهان اسلام یک دودمان محلی شکل گرفت که حتی نوشتن تاریخ آن دوران کاری بسی دشوار است و با بررسی سکه های آن زمانت مطالبی را در این کتاب درباره آن دوران نگاشتم و امیدوارم برای اشخاصی که سکه ها و تاریخ را مطالعه می کنند مفید باشد.
در پایان تاکید می کنم که سکه شناسی زیرمجموعه ای از علم تاریخ است . شخصی که می خواهد سکه پژوهی کند و سکه شناس شود باید به چند موضوع دقت کند. اینکه تمام ادوار تاریخی را نمی توان با هم مورد مطالعه قرار داد . باید یک دوره را مورد بررسی قرار داده و با سکه های ایران آشنا باشد و به خط وشعائر مذهبی و رسمی آن زمان ، سبک شناسی هم چنین جغرافیای تاریخی آن دوران اشراف داشته باشد تا بتواند در این حوزه مطالعه و بررسی کند.

مرتبط با این خبر

  • صنایع دستی در خراسان جنوبی به روایت ترانه باران

  • چگونگی تبدیل یک ایده به استارت آپ در ایران آفرین

  • کامران افشار مهاجر استاد گرافیک از آثارش می گوید

  • دعاوی شرکت های تجاری در برنامه پرونده باز می شود

  • سخنرانی دکتر حدادعادل درباره حافظ را بشنوید

  • یکشنبه ها با رادیو کتاب: «کتاب و کودک»

  • اعلام برگزیدگان چهارمین جشنواره و جایزه «نوای خرّم»

  • آغاز فصل جدید برنامه نیستان

  • عرفان متعالی راهبر زندگی

  • «بزرگراه»