صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

تصوف و عرفان با پیشینه و پشتوانه ی دور ، بر فرهنگ و ادب فارسی اثرها گذاشته و آثاری بسیار و شاید بی مانند پدید آورده است .عرفان اسلامی که از اندیشه ی دینی ریشه گرفته ، در گذر زمان بر دیگر کیش ها و روش های عرفانی تاثیر نهاده است .

نویسنده : باقر خلیلی

تصوف و عرفان با پیشینه و پشتوانه ی دور ، بر فرهنگ و ادب فارسی اثرها گذاشته و آثاری بسیار و شاید بی مانند پدید آورده است .
عرفان اسلامی که از اندیشه ی دینی ریشه گرفته ، در گذر زمان بر دیگر کیش ها و روش های عرفانی تاثیر نهاده است .
تصوف در اسلام پذیرفته نیست ، وگرچه «صوفی » در دیوان حافظ واژه ی پر بسامد است ، در اندیشه و شعر حافظ به گونه ای دیگر خودنمایی می کند .
زیرکی و شاید راز ماندگاری حافظ این باشد که در هیچ مرحله ای متوقف نشده و همواره به سوی تعالی رفته است .درباره ی واژه ی صوفی هم دگرگون شدن اندیشه اش به روشنی دیده می شود .
«صوفی» پیش از حافظ و در روزگار او معنی و مفهوم « پیر و مرشد » داشته و حافظ هم به او خوش بین بوده است :
صوفی سرخوش از این دست که کج کرد کلاه
به دو جام دگر آشفته شود دستارش
یا :
صوفی از باده به اندازه خورد نوشش باد
ورنه اندیشه ی این کار فراموشش باد
یا :
صوفی صومعه ی عالم قدسم ، لیکن
حالیا دیر مغان است حوالتگاهم
و سپس اندیشه ی دیگر می کند و می گوید :
صوفی گلی بچین و مرقع به خار بخش
وین زهد خشک را به می خوشگوار بخش
یا :
صوفی نهاد دام و سر حقه باز کرد
بنیاد مکر با فلک حقه باز کرد
که این بیت شاید تعریضی باشد به عماد فقیه کرمانی که شاعری میانه و زاهدی ریایی بوده است و حافظ در بیت دیگری از همین غزل او را نکوهیده و به شاه شجاع پند داده است که به او اعتماد نکند :
ای کبک خوشخرام کجا می روی بایست
غره مشو که گربه ی عابد نماز کرد
زیرا عماد فقیه گربه ای تربیت کرده بود که حرکاتی چون عبادت ! انجام می داد .
اندیشه و شعر حافظ درباره ی حافظ ایستا نبوده و همواره دگرگون شده است ، تا آن جا که :
صوفی شهر بین که چون لقمه ی شبهه می خورد
پاردمش دراز باد این حیوان خوش علف
و سرانجام او را صوفی ، دجال و ملحد می خواند :
کجاست صوفی دجال فعل ملحد شکل ...........
یا به گونه ها و با واژه های دیگر چون : کوته آستین که اشاره به آستین کوتاه خرقه ی صوفیان است یا ارزق پوش که رنگ کبود جامه ی صوفیان بوده و نیز صوف پوش آنان را رسوا کرده است :
به زیر دلق ملمع کمندها دارند
دراز دستی این کوته آستینان بین
یا :


خدا را کم نشین با خرقه پوشان
رخ از رندان بی سامان مپوشان
در این صوفی و شان دردی ندیدم
که صافی باد عیش درد نوشان

مرتبط با این خبر

  • چگونگی قرار دادهای اجاره های مسکونی و تجاری

  • تحلیل و بررسی هزینه‌های صرف شده در جشنواره تئاتر فجر

  • وقتی مهتاب گم شد

  • *نقالی در دوره‌ی قاجار در ایران*

  • شب قدر به بلندای آسمان

  • ماه شب های کوفه؛ ویژه ایام شهادت امام علی (ع)

  • آثار مکتوب فرهاد ارژنگی نوازنده تار به روایت خنیاگران

  • نحوه کنترل والدین بر استفاده کودکان از تلفن های هوشمند

  • نت هفتم: بررسی موسیقی فیلم «تنگه ابوقریب»

  • نقالی در دوره‌ی قاجار در ایران