صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

یکی از سفرنامه های مهم برجا مانده از سیاحان خارجی، سفرنامه سون هدین است که در آن کویرهای ایران را شناسایی کرده است .

سون هدین در سال 1865 میلادی در استکهلم و در میان خانواده ای میهن پرست و وفادار به خاندان سلطنتی سوئد به دنیا آمد. هدین از کودکی به جغرافیا علاقمند بود و کشفیات ماجراجویان اواخر قرن نوزدهم میلادی را به دقت دنبال می کرد.او شاهد بود که کاشفین، همچون قهرمانان ملی به وطن باز می گردند. چراکه آنها با گشایش راههایی به سرزمینها جدید و ناشناخته، و معرفی آداب و رسوم ملل دوردست، امکان بهره بردای از منابع سرزمینهای دور را برای ملتهای خود به ارمغان می بردند.
هدین نیمی از عمر خویش را در صحراهای آسیا گذرانید، و طی این سالها، دور افتاده ترین نقاط صحراها و دشتهای آسیا را در نوردید و حاصل جستجوهای جسورانه خویش را در 65 جلد کتاب و صدها گزارش علمی در شاخه های جغرافی، تاریخ و باستانشناسی به اطلاع جهانیان رسانید. همچنین اسناد سیاسی و اطلاعات استراتژیکی ذیقیمتی برای دولت متبوعش به ارمغان برد.
بخشی از مخارج سفرها و اردوکشی های طولانی و پر هزینه وی توسط خاندان سلطنتی سوئد تامین شد، و بخش دیگر را حق امتیاز چاپ کتابهایش و همچنین پاداشی که بابت شرکت در سمینارها و جلسات آموزشی، که در کشورهای مختلف برای معرفی کشفیاتش برگزار شد، تشکیل می داد.سون هدین با وجود تحصیلات و اطلاعات وسیع در زمینه جغرافیا و شرق شناسی هرگز سمت و مسئولیت اداری یا دانشگاهی بر عهده نگرفت و بطور مستقل دامنه اکتشافات خود را گسترش داد از این رو یافته ها و کشفیات او کم نظیر و ستودنی است.
او اولین بار در سال‏ 1304 هـ.ق.به ایران و بین النهرین(میان‏رودان)سفر کرد و در سال 1308 ه .ق.به سمت منشی‏گری سفارت سوئد در ایران منصوب شد.در آن زمان وی‏ به دلیل علاقه‏ای که داشت توانست به قلهء دماوند صعود کند.هدین در عرصهء پژوهش نیز دانشمند فعالی بود.تحقیقات عمدهء او درباره آسیای مرکزی است.کتابهای از میان آسیا،آسیای مرکزی و تبت،جادهء ابریشم از مهمترین آثار او ست.
یکی دیگر از آثار سون هدین" از راه زمین به هندوستان" نام دارد که تمامی‏ مطالب کتاب مربوط به ایران و کویرهای آن است که به همین دلیل نام آن‏ به«کویرهای ایران»تغییر یافته است.هدین در این کتاب با سبک بیان‏ دلنشین و چشمانی تیزبین از تمام جزئیات سفر خود-از شترهای کاروان تا ابرهای بالای سر خود،از تاریخچهء شهرها تا چهره و رفتار مأموران گمرک-به‏ طور دقیق تصویربرداری کرده است.علاوه بر آن زیبایی‏ها و زشتی‏های هر شهر و روستا را چنان برای خواننده مجسم کرده که گویی خواننده خود آن محل را دیده است.
سون هدین از راه باطوم،تفلیس،ایروان و نخجوان به تبریز و ایران آمد.در این زمان مظفر الدین شاه قاجار بر ایران سلطه داشت. او در سفر کویری ایران هفت نفر خدمتکار داشت. هدین درباره آغاز سفر خود می‏نویسد:
«کویر بزرگ با نیروی جادویی‏ شگرفش مرا به سوی خود جلب می‏کند.دلم می‏خواهد فورا-در آن پایین-به‏ طرف کویر بشتابم و به سکوت بزرگی فرادهم،که مثل ابری بر سطح هموارش‏ سوار است…» او در باب ماهیت سفر خویش یادآور شده است که«…من به‏ این‏جا نیامده بودم تا خودم را در شهرشناسی با مسائل غیرقابل علاجی مشغول‏ بسازم،بلکه منظورم فقط این بود که برای یک سفر طولانی در صحرای شرق‏ ایران کاروانی راه بیندازم…»
این ماجراجویی و اعتقاد هدین نسبت‏ به هدفش در جای‏جای کتابش نمایان است.
سفرنامهء سون هدین همچنین اطلاعات جامعه‏شناختی مهمی به دست‏ می‏دهد.هدین به هنگام ورود به یک محل، آن‏جا را معرفی کرده و اوضاع‏ سیاسی و اجتماعی آن محل را تشریح می‏کند. او سپس به توصیف مردم آن‏جا پرداخته و از شغل و آداب‏ورسوم آنها صحبت می‏کند.به عنوان مثال هنگامی‏ که اوضاع نابسامان و آشفتهء اقتصاد دوران قاجار را می‏بیند،پیش‏بینی می‏کند که‏ ایران تحت استعمار اروپا درخواهد آمد.او همچنین با دقت در کردار و رفتار محمد علی میرزای قاجار از شخصیت او که قرار بود شاه آیندهء ایران باشد چنین مینویسد:
«…او در من این اثر را نمی‏گذاشت‏ که مردی باشد با اصل و نسب و شایستهء پاسداری از سنتهای درخشان.او حتی‏ قادر نخواهد بود که با دستی نیرومند کشتی حکومت ایران را حتی یک وجب،با زیرکی از میان صخره‏های زیر آب زمان بگذراند.»
سون هدین با تاریخ،فرهنگ و تمدن ایران آشنایی کافی داشت.وی ضمن‏ سخن راندن از سفر خویش در بسیاری از موارد به وقایع تاریخی اشاره می‏کند و با بسیاری از اماکن تاریخی ایران نیز‏ آشنا بود.
سون هدین در سفرنامه اش به شیوه‏ای داستانی قلمفرسایی کرده است.طوری که‏ هرکس کتاب وی را مطالعه کند احساس می‏کند یک داستان بلند خوانده است. خواننده با مطالعهء سفرنامهء هدین به راحتی می‏تواند مناطق مسافرت او را در ذهن‏ خویش تداعی کند زیرا مطالب سفرنامهءسون هدین ادیبانه و شا عرانه است.به‏ تعبیر دیگر این اثر در واقع«داستان»سفر هدین به کویر بزرگ است که در آن‏ خاطرات سفر وی به صورت داستان بیان شده است.

مرتبط با این خبر

  • ثبت جهانی صنایع دستی ایران موجب رونق صنعت گردشگری

  • «شایو »

  • بررسی وضعیت اکران فیلم های سینمایی در دست به نقد رادیو فرهنگ

  • کودکان استثنایی پشت چراغ سبز رادیو فرهنگ

  • اکران فیلم های سینمایی در برنامه دست به نقد

  • روایت تاریخ مراسم گل افشانی در عهد هخامنشیان

  • مسئولیت های جامعه در برابر کودکان معلول جسمی حرکتی چیست؟

  • آثار مکتوب حسن مشحون در برنامه خنیاگران

  • اخبار و رویدادهای فرهنگی اجتماعی روز در برنامه کوبه رادیو فرهنگ

  • جایزه جهانی کتاب سال فراخوان داد