صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

برترین ویژگی این جشن و آیین که می توانیم بر آن باشیم ، شالوده ی نماد شناختی و باور شناسانه ی نوروز را می ریزد ، فرا رسیدن گرما و روشنی است .پایان گرفتن روزگار سرما و تیرگی است .

گفتگوی اختصاصی سایت شبکه ی فرهنگ با استاد میر جلال الدین کزازی درباره ی نمادهای سفره ی هفت سین
استاد میر جلال الدین کزازی در گفتگویی صمیمانه از سفره ی هفت سین و نمادهای آن برایمان گفتند . این گفتگو را در این بخش بخوانید.

تهیه و تنظیم : مینا خاندانیها


یکی از ویژگی های برجسته و آشکار در جشن و آیین نوروز ، خوانی ویژه است که همه ی ایرانیان در روزهای نوروز می گسترند و آن را سفره ی هفت سین می نامند . این نام هم از آنجا بر این خوان نمادین نهاده شده است که هفت نماد در این خوان همواره به ناگزیر باید نهاده شود که نام آنها با " سین " آغاز می شود . در سده های پیش تر این نمادها نامی داشته اند که با " شین " آغاز
می شده است .نامها ار جی ندارند در این خوان نوروزی آنچه نماد را می سازد ، نامور است . پدیده ای ، نمادی که با نامی که آغاز آن "شین " است یا " سین " نامیده می شود .
زمان نیست که من به یکایک این نمادها بپردازم از همین روی پاسخی کوتاه و فراگیر به این پرسش می دهم که پیشینه و کارکرد نمادشناختی و باور شناسانه ی این هفت نماد ناگزیر بر خوان نوروزی چیست ؟
از نگاهی بسیار فراخ نمادها در پیوندند با فرهنگ ما ایرانیان که از هزاران سال پیش جشن و آیین نوروز را برپای میداریم . برترین ویژگی این جشن و آیین که می توانیم بر آن باشیم ، شالوده ی نماد شناختی و باور شناسانه ی نوروز را می ریزد ، فرا رسیدن گرما و روشنی است .پایان گرفتن روزگار سرما و تیرگی است .
نوروزو بهارو آغاز سال نو ایرانی برابر است با آنچه آن را ترازمندی بهار یا اعتدال ربیعی می نامیم . ترازمندی بهاری آن است که در این نخستین روز از نوروز و بهار و سال نو روز با شب یکسان و همطراز و هم ساز می شود از آن پس روز ، روشنایی و گرما در می افزاید . شب ، تیرگی و سرما فرو می کاهد . خورشید توش و توان و جانی تازه می یابد . گیتی که فرو مرده بود و افسرده ی زمستان ، همچنان توان و توشی دوباره می یابد .می شکوفد، زندگانی از سر میگیرد و رستاخیزی بزرگ پدیدار میشود .
رستاخیز رستن ها ، شکفتن ها و زمین رنگ و بویی دیگر می یابد . نشانه های زندگانی ، آبادانی ، برنایی و جوانی را در هر سو
می بینیم .
پیشینه ی نمادهای هفتگانه که خوان نوروزی را می سازند در پیوندند با این دگردیسی بزرگ و فراگیر، نمادهایی خورشیدی هستند . از سبزه که شاید برترین نشانه است در میانه ی نشانه های نوروزی تا نمادهای دیگر نشانه ی آن رستاخیز یکباره است .نشانه ی رستن است ، زندگانی بهین و به آیین است . زیرا سبزی رنگی است که در نمادشناسی ایرانی جاودانگی را آشکار می درد از همین روست که درختانی مانند سر و کاج درختانی سپند نزد ایرانیان هستند زیرا همواره سبزند ، همواره زنده اند و خزان راهی بدانها ندارد .
نمادی دیگر بر این خوان سکه است که در آغاز زرین بوده است ، هنوز هم کسانی که می توانند سکه ی زر را بر خوان نوروزی
می نهند ، زر فلزی است که با خورشید درپیوند است به همان سان که سیم با ماه در پیوند است .
سیر به پاس رنگ سپید خود که یکی از رنگهای خورشید ی است که روز، روشنایی با آن در پیوند است . بر خوان نوروزی نهاده
می شود .
سنجد هم رنگ دیگری را بازمی تابد که همچنان از رنگهای خورشیدی است ،.از سوی دیگر سیب که آن را شناور در کاسه ای از آب بر خوان نوروزی می نهند ، هم چنان با همان رنگ سرخ با گردی که ویژگی دیگری است خورشید را درپیوند است . شناوری سیب در آب ، شناوری خورشید را در آسمان یاد می آورد ، نیاکان ما بر آن بوده اند که همان سان که دریایی در زمین هست ، که
مایه ی خرمی و آبادانی گیتی می شود ، دریایی هم در آسمان جای دارد، دریایی که در بیتی از خواجه ی بزرگ شیراز به نام بحر معلق از آن سخن راسته است و استعاره ای شده است از آسمان .
آسمان کشتی ارباب هنر می شکفد تکیه آن به که بر این بحر معلق نکنیم
یکی دیگر از نمادهای خوان نوروزی سمنو است . سمنو از گندم می سازند ، نان مردمان از گندم است ، گندم از پرتو خورشید مانند هر دانه و گیاهی دیگر می روید ؛ رنگ سپید گندم هم مانند آن نمادهای دیگر یادآور روشنایی است .
از همین روست که این خوراک ارزش آیینی یافته است و به خوراکی سپند فرا رفته است و برخوان نوروزی جای گرفته است .
من می انگارم به همین اندک بسنده می بایست کرد وگرنه سخن به درازا خواهد کشید .

مرتبط با این خبر

  • مزایا و معایب نوسازی و بازسازی خانه های تاریخی

  • زلالی خوانساری به روایت کیمیای کلمات

  • دکتر حسن انوری از«فرهنگ نویسی و ویرایش» می گوید

  • «صبح است ساقیا ....»

  • اقدامات صورت گرفته در مناطق زلزله زده از زبان قائم مقام وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

  • « مرگ پدرم»

  • تاریخچه کاغذ در ایران و جهان

  • نشست تخصصی نقد کتاب شرح شوق (شرح و تحلیل اشعار حافظ)

  • طنزهای وودی آلن را از فرآهنگ بشنوید

  • نقش اصناف در مقابله با پدیده قاچاق کتاب