صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

محمدرضا بیگ از نخستین سفیران ایران در اروپا و سفیر حکومت صفویان در زمان شاه سلطان حسین در فرانسه‌ی تحت حکومت لویی چهاردهم بود.

نویسنده : مهرنوش محتشمی

محمدرضا بیگ یکی از مقامات عالی رتبه حاکم ولایت ایروان بود. او بنابر خواست دولت صفوی ، به ماموریت در فرانسه در مارچ 1714 میلادی فرستاده شد. هدف شاه سلطان حسین از فرستادن او به دربار لویی چهاردهم این بود که برای بیرون راندن اعراب از خلیج فارس در عوض تسخیر مسقط با فرانسویان به مذاکره بنشیند. محمدرضا بیگ برای انجام این سفر مجبورشد که با ظاهر زائری از قسطنطنیه که تحت حکومت امپراتوری عثمانی بود عبور کند؛ زیراکه ایران صفوی و امپراتوری عثمانی اغلب در جنگ بودند و روابط ناپایدار بود. محمدرضا بیگ در این راه به زندان افتاد ولی به کمک سفیر فرانسه در قسطنطنیه، از زندان آزاد شد. سپس به مارسی رسید و به کاخ ورسای راهنمایی شد.
در ساعت 11 صبح روز 19 فوریه 1715 میلادی ، محمدرضا بیگ سوار بر اسب و با همراهان بسیار، با پیشواز نماینده سُفَرا و ستوان ارتش پادشاه وارد کاخ ورسای شد. در تاریخ آمده که جمعیت فراوان خیابان پاریس و محوطه اطراف را برای مشاهده رسیدن سفیر و همراهانش پر کرده بودند. محمدرضا بیگ در 13 آگوست 1715، به عهدنامه جدیدی با دولت لویی چهاردهم دست یافت که بیشتر به نفع تجارت فرانسه بود. پیامد دیگر این مذاکرات، تاسیس کنسولگری دائمی ایران در مارسی، بندر اصلی فرانسه برای تبادلات با شرق واقع در ساحل مدیترانه فرانسه بود .
موریس هربرت در پژوهشی که بر پایه اسناد بایگانی‌های فرانسه انجام داده به چگونگی قراردادی که مسئولیت آن بر عهده محمدرضا بیگ بوده پرداخته و با توجه به آن، به رفتار ناشایست سفیر و جهل او نسبت یه مناسبات بین‌المللی آن وقت جهان اشاره می‌کند. کتاب سفرنامه سفارت محمدرضا بیگ از ایران به فرانسه، تالیف موریس هربرت است و ماجراهای عجیب و غریبی از سفارت محمدرضا بیگ، فرستادۀ شاه سلطان حسین صفوی پادشاه ایران به درباره لوئی چهاردهم را در خود دارد.
یکی از این ماجراها این است که محمدرضا بیگ که در پاریس مبهوت ظواهر زندگی فرانسویان شده بود، در آنجا با دوشیزه‌ی درباری 17 ساله‌ای بنام کنتس آدلاید آشنا شد. آدلاید از خاندان معروف گاردان بود، همان خانواده ای که بعدها در دوران فتحعلیشاه قاجار با عنوان مستشار نظامی به ایران آمدند.با وجود مخالفت سخت دربار لویی و خانواده دختر، آنها به هم دل می بندند و مخفیانه با کشتی به ایران فرار می کنند.
حوادث موجود در سفرنامه سفارت محمدرضا بیگ از ایران به فرانسه در اواخر سال 1714 و اوایل سال 1715 میلادی رخداد داده و حدود دو قرن بعد در 1907 و به زبان فرانسه به صورت کتاب منتشر و هفت سال بعد در 1914 ترجمه و به صورت پاورقی منتشر می‌شود.
کتاب موریس هربرت تاکنون با عناوین «محمدرضا بیک در پاریس یا نمایندۀ فوق‌العادۀ شاه سلطان حسین در دربار لوئی چهاردهم» و «محمدرضا بیک سفیر ایران در دربار لوئی چهاردهم» برگردان و چاپ شده است.
در بخشی از کتاب سفرنامه سفارت محمدرضا بیگ از ایران به فرانسه می‌خوانیم:
"این روزها در همه‌جا سخن از سفیر ایران است که ظاهر عجیب و مسخره‌ای دارد، و گستاخانه ادعا می‌کند که برای پیوند بیشتر دو امپراتوری بزرگ جهان به فرانسه آمده است. این مرد خسیس و فرومایه برای پادشاه فرانسه هدیه‌هایی آورده است که حتی درخور حاکمان ارمنستان و گرجستان نیست. و با این عمل خود دو امپراطوری بزرگ جهان را خوار و بی‌مقدار کرده است و مردم این دیار که در اروپا به رعایت ادب و نزاکت شهرت دارند، بادیدۀ حقارت به این مرد می‌نگرند، و تصور می‌کنند که پادشاه بزرگ ما به رعایای بی‌تمدن و آدم‌های وحشی حکومت می‌کند. اما امپراطور فرانسه، بی‌توجه به این مسائل، در نهایت گشاده‌رویی ضیافت باشکوهی به احترام سفیر پادشاه بزرگ ما ترتیب داده، و او را به گرمی پذیرفته است."
به هر حال سفر محمدرضا بیگ به فرانسه و حضور در دربار لوئی چهاردهم آنقدر شگفت‌انگیز و جالب توجه است که هیچ امری نمی‌تواند از شرح آن جلوگیری نماید؛ اگرچه رفتار نامتعارف وی باعث بحث‌های زیادی در تاریخ شده است.

مرتبط با این خبر

  • مولانا جلال الدین، خورشید عرفان ایران (قسمت هفتم)

  • علی علیه السلام مرد عدالت

  • «پرتره»

  • "آئینه بلاغت" و" قدر عشق" در رادیو فرهنگ

  • ویژه برنامه قدر عشق ؛ چقدر علی و قدر علی را میشناسیم؟

  • آینه بلاغت ؛ بلاغت کلام امیر مومنان علی (ع)

  • ویژه برنامه شب های قدر از رادیو فرهنگ

  • چگونگی قرار دادهای اجاره های مسکونی و تجاری

  • تحلیل و بررسی هزینه‌های صرف شده در جشنواره تئاتر فجر

  • وقتی مهتاب گم شد