صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

محمد (محمد سعید) بن محمد مفید، معروف به قاضی سعید قمی، و ملقب به "حکیم کوچک" از از مشاهیر عالمان قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری یعنی از عالمان عصر صفوی است.

نویسنده : علی شالچیان

محمد (محمد سعید) بن محمد مفید، معروف به قاضی سعید قمی، و ملقب به "حکیم کوچک" از از مشاهیر عالمان قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری یعنی از عالمان عصر صفوی است. تاریخ ولادت او را جمعی سال 1049ق و برخی 1043ق گفته اند. تاریخ دقیق فوت او نیز معلوم نیست و اقوال مختلفی در آن باره وجود دارد.



زمینه دانش و نگارش او فقه و اصول و شعر و ادب و حدیث و کلام و مباحث سلوکی و طبابت و ریاضیات بوده است. برخی نام پدر او را محمد باقر نوشته اند. محمدباقر در زهد و وارستگى مشهور بود و در شهر مقدس قم به شغل طبابت اشتغال داشت.



در نوجوانى علم طب را نزد پدرش فرا گرفت و در جوانى به اصفهان مهاجرت کرد. برادر بزرگتر وى، میرزا محمدحسین، صاحب تفسیر کبیرى به زبان فارسى و از اطباى دربار شاه عباس دوم صفوى بود. محمد سعید نیز در سن 28 سالگى به عنوان یکى از طبیبان مخصوص دربار برگزیده شد.



قاضی سعید قمی فلسفه و حکمت را از مولى رجبعلى تبریزى متوفای 1080ق در اصفهان و علوم دینى و برخی از مباحث سلوکی و عرفانی را از ملا محسن فیض کاشانى فرا گرفت. اینکه آیا قاضى سعید نزد ملا عبدالرزاق لاهیجى متوفای 1051ق کتاب حکمة الاشراق را خوانده باشد، مورد اختلاف است.



برخی همچون افندى در ریاض العلماء و همچنین صاحب طرائق الحقائق وى را شاگرد عبدالرزاق لاهیجی به حساب آورده ‌اند. هانرى کربن و جلال‌الدین آشتیانى نیز قاضى سعید را متأثّر از درس اشراق عبدالرزاق لاهیجی دانسته ‌اند.



قاضى سعید در فلسفه بیشتر از مولى رجبعلى متأثر است تا از فیض. مولى رجبعلى تبریزى متخلّص به واحد از شاگردان حکیم میر ابوالقاسم فندرسکى استرآبادى متوفای 1050 ق از حکماى نامدار عصر صفوى و مورد احترام سلاطین صفوى بوده است. قاضى سعید در مواضع متعددى از آثار خود، استادش رجبعلی تبریزی را ستوده است.



رجبعلى تبریزى در تکوین شخصیت علمى قاضى سعید قمى بسیار موثر بوده است و قاضى سعید پس از رحلت استاد، اندیشه هاى وى را پى گرفت و مانند استاد خود، نزد شاه عباس دوم اعتبارى کسب کرد و در حدود سال 1068 ق که تکیه فیض را در شهر اصفهان بنا مى کردند، بنابر مأموریتى که از سوى شاه عباس دوم به وى واگذار شد، از وجوهى که به طریق حلال تهیه شده بود املاک و مزارعى حاصل‌خیز و مرغوب خریدارى کرد و بر تکیه مذکور وقف کرد.



بنا به قول مورخان، قاضى سعید از سوى شاه به قضاوت در قم منصوب گردید و از آن تاریخ به قاضى سعید معروف شد. وى در برخى آثار خویش به لقب قاضى اشاره دارد. در منابع آمده است که وى تا آخر عمر به طبابت نیز اشتغال داشته است و به درمان بیماران در زمان شاه سلیمان صفوى مبادرت ورزیده است.



روش و منش قاضى سعید در قلمرو حکمت و عرفان بر برخى تنگ‌ نظران و کوتاه‌فکران، ناپسند آمد و هنگام روى کار آمدن شاه سلیمان صفوى (سال 1077 ق) حاسدان نزد وى و درباریان، زبان به مذمتش گشودند و نظر شاه و اطرافیان او را نسبت به وی مکدر ساختند و با ایجاد بدبینى، زمینه هاى تعطیل فعالیت هاى او را فراهم کردند.



سرانجام، قاضى سعید از خدمت در شغل قضاوت و تصدى امور شرعى معزول شد و از شهر قم تبعید گردید و در قلعه الموت محبوس شد؛ اما چون صداقت و صفاى باطن و درستى وى بر آنان معلوم شد مورد عفو قرار گرفت و قبل از سال 1084ق به شهر قم رفت و تا سال 1088 ق به پژوهش‌هاى علمى در زمینه قرآن، حدیث و علوم دینى مشغول بود؛ تا اینکه در سال 1089ق به اصفهان آمد و تا سال 1102 ق در این شهر به تحقیق در زمینه حکمت و عرفان مبادرت کرد.

مرتبط با این خبر

  • مولانا جلال الدین، خورشید عرفان ایران (قسمت هفتم)

  • علی علیه السلام مرد عدالت

  • «پرتره»

  • "آئینه بلاغت" و" قدر عشق" در رادیو فرهنگ

  • ویژه برنامه قدر عشق ؛ چقدر علی و قدر علی را میشناسیم؟

  • آینه بلاغت ؛ بلاغت کلام امیر مومنان علی (ع)

  • ویژه برنامه شب های قدر از رادیو فرهنگ

  • چگونگی قرار دادهای اجاره های مسکونی و تجاری

  • تحلیل و بررسی هزینه‌های صرف شده در جشنواره تئاتر فجر

  • وقتی مهتاب گم شد