صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

بیدل با بسیاری از شاعران و دانشمندان و عارفان عصر خویش معاشرت داشت .او در 27 جمادی الثانیة سال 1096 یعنی در میانسالی به همراه خانواده اش به دهلی وارد شد و در آنجا اقامت گزید.

نویسنده : علی شالچیان

بیدل با بسیاری از شاعران و دانشمندان و عارفان عصر خویش معاشرت داشت .
او در 27 جمادی الثانیة سال 1096 یعنی در میانسالی به همراه خانواده اش به دهلی وارد شد و در آنجا اقامت گزید. وی که با فقر مالی شدید روبرو بود، از امیران محلی آن دیار یاری طلبید. نواب شکرالله خان ، خانه ای در اختیار او گذاشت و برای او مقرری تعیین کرد که تا پایان عمر، به وی پرداخت می شد.

بیدل تا پایان عمر در همین خانه زندگی می کرد و چون در 4 صفر سال 1133 دیده از جهان فرو بست . بنابر وصیتش، در همین خانه به خاک سپرده شد. آرامگاه بیدل مدت ها زیارتگاه دوستدارانش بود، اما در آشوب های بعدی و به ویژه در لشکرکشی های نادر شاه و افغان ها به شهر دهلی، مقبره او نیز از بین رفت و اکنون محل آن معلوم نیست. آرامگاهی که در افغانستان به او منسوب است، قطعا جعلی و ساختگی است.
از بیدل فرزندی برجای نماند. وی در کتاب چهار عنصر می نویسد که در آغاز جوانی در مکاشفه ای عارفانه، از این موضوع آگاه شده بوده است. او در اواخر عمر، صاحب فرزندی شد که بیش از چهار بهار زندگی نکرد و در سوگ او سروده ای جانگداز دارد.

در آثار بیدل تقریباً تأثیر تمامی شاعران برجسته پارسی سرای را می توان مشاهده کرد. همچنین، شعر و نثر پارسی در شبه قاره ، تاجیکستان و افغانستان تحت تأثیر بیدل بوده است. نظم ونثر بیدل از طریق شاگردان و مقلدانش ، به ویژه غالبِ دهلوی بر زبان اردو تأثیر گذاشته است. در افغانستان و تاجیکستان در سالروز رحلت بیدل مراسم "عُرس بیدل" برگزار می شد و جلسات "بیدل خوانی " با شرکت بیدل شناسان و بیدل دوستان تشکیل می گردید. فراوانی نسخه های آثار بیدل در این کشورها گواهی استقبال عموم مردم از سروده های وی است.

اقبال لاهوری از شیفتگان و ستایندگان بیدل دهلوی است و گاه مصرع یا بیتی از بیدل را تضمین می کند. او، در مقایسه بیدل با غالب دهلوی، تأکید می کند که غالب تنها به صورت شعر بیدل توجه کرده و از فهم معانی شعری او عاجز است . به نظر اقبال ، بیدل پس از شنکره چاریا، شارح شهیر اوپانیشادها، دومین متفکر بزرگ شبه قاره است. اقبال به شاعران همروزگارش توصیه می کرد که برای تصحیح کلام به سروده های بیدل توجه کنند و وی را با هانری برگسون ، فیلسوف معاصر فرانسوی، مقایسه کرده است.

در آثار بیدل مضامین پیچیده عارفانه و تشبیه ها و استعاره ها و ترکیب های زیبا و هنرمندانه به وفور مشاهده می شود. لطف و ظرافت بیان، و قدرت تخیل و تمثیلش ـ که گاه به افراط نیز می گراید ـ در میان شاعران سبک هندی به او جایگاهی ممتاز می بخشد، به ویژه ، استفاده از نمادهای بسیار ـ که آینه از رایج ترین آنهاست ـ آثارش را از فضایی خاص برخوردار می سازد. به دلیل همین نوآوریهاست که تذکره نویسان اغلب بیدل را صاحب سبکی تازه به حساب می آورند.

بیدل دارای اندیشه هایی بلند و ژرف و متعالی است. او از معدود شاعرانی است که اوج و اعتلایی شگرف را در بیان شاعرانه افکار فلسفی و تجربه های عرفانی به نمایش گذاشته است. او را شاعر فیلسوف نامیده اند و این امر بیش و پیش از هر چیز معلول نگاه ویژه شاعر به هستی و حیات است. بیدل عارفی معتقد به وحدت وجود است و در بسیاری از سروده هایش آشکارا به ابن عربی، عارف بزرگ مسلمان ، نزدیک می شود.

عالم و آدم از دید او مظاهر حق اند و حضرت حق با حُسن خویش در این مظاهر تجلی کرده است . در این میان، بیدل به تبعیت از دیگر عرفای بزرگ، برای آدمی در نسبت با حق، ارزش فوق العاده ای قائل است. بیدل به تغزل، توسعی صوری و معنایی می بخشد. گستره مضامین او آشکارا وسیع است و درک زبان وی محتاج آشنایی با رمزها و استعاره های ویژه ای است که به کار برده است. در قصاید، بیدل بیشتر به سبک خاقانی شروانی نزدیک می شود و تنها به ستایش پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) می پردازد. سروده هایش در توحید، جهان شناسی و انسان شناسی است. تفاوت عمده غزلسرایی وی با دیگر غزلسرایان بزرگ سبک هندی جنبه توحیدی و عرفانی آثار اوست.

مرتبط با این خبر

  • مولانا جلال الدین، خورشید عرفان ایران (قسمت هفتم)

  • علی علیه السلام مرد عدالت

  • «پرتره»

  • "آئینه بلاغت" و" قدر عشق" در رادیو فرهنگ

  • ویژه برنامه قدر عشق ؛ چقدر علی و قدر علی را میشناسیم؟

  • آینه بلاغت ؛ بلاغت کلام امیر مومنان علی (ع)

  • ویژه برنامه شب های قدر از رادیو فرهنگ

  • چگونگی قرار دادهای اجاره های مسکونی و تجاری

  • تحلیل و بررسی هزینه‌های صرف شده در جشنواره تئاتر فجر

  • وقتی مهتاب گم شد