صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

باستانشناس فرانسوی، ژان ژاک دمورگان، دوبار به ایران سفر کرد و علاوه بر انجام حفاری‌هایی در ایران به‌ویژه شوش، تالیفات بسیاری نیز از خود برجای گذاشت.

نویسنده: مهرنوش محتشمی

ژان ژاک دمورگان یکی از کسانی بود که همه ی عمر خود را صرف تحصیل و تحقیق کرد . نخستین مسافرت علمی او بلافاصله بعد از پایان تحصیلاتش بود که به انگلستان، بلژیک، آلمان، اتریش و اسکاندیناوی رفت و نتیجه آن دو کتاب بود. دمورگان پس از آن به کشورهایی همچون هند، مالاکا، قفقاز و چین سفر کرد تا اینکه در سال 1889 میلادی مأمور ایران شد و تا 1891 در ایران ماند. در همین سفر بود که پنج کتاب در 9 جلد درباره جغرافیا و زمین‌شناسی، باستانشناسی و زبان‌شناسی ایران نوشت که از آن میان دو جلد «مطالعات جغرافیایی» و یک جلد «زمین‌شناسی» مورد توجه پژوهشگران ایرانی قرار گرفت.
دمورگان بعد از اتمام تحقیقات خود در قفقاز در سال 1286هجری قمری از سوی وزارت آموزش عمومی فرانسه رسما مامور شد به ایران بیاید تا در مورد موضوعات جغرافیایی، زمین‌شناسی، زبان‌شناسی و مردم‌شناسی تحقیق کند. او به تهران آمد و از آن‌جا به مازندران، گیلان و به تالش رفت تا گویش‌های ‌آن‌ها را مورد بررسی قرار دهد. او سپس برای مطالعات زمین‌شناسی و باستان‌شناسی به کردستان و لرستان رفت و نخستین کسی بود که به وجود نفت در قصر شیرین در کوه‌های زاگرس پی برد. او ماموریت خود را برای دولت فرانسه کامل کرده بود و این ماموریت را از روی دوستی با دولت ایران انجام داد. در آغاز نه دولت ایران نه دولت فرانسه به آن توجهی نشان نداد، اما سر انجام بهره‌برداری از نفت منطقه به سرپرستی ویلیام ناکس دارکی انگلیسی آغاز شد.
دمورگان به فرانسه بازگشت و برای انجام مأموریتی به مصر رفت و تا 1897 در آن کشور ماند و در سمت اداره باستانشناسی، تحقیقات و کشفیات مهمی درباره تمدن و تاریخ مصر فعالیت کرد. او در بازگشت به فرانسه تعداد زیادی شیئ را با خود به کشورش برد و بعضی از آن‌ها را به آتلیه سن ژرمن اهدا کرد. او 620 عکس، سه نقشه ایران، و نقشه‌ای کامل از شمال ایران و نقشه‌ای هم از کردستان تهیه کرد. دمورگان تصمیم داشت به ایران بازگردد و مطالعات خود را در بخش‌های جنوبی و شرقی ادامه دهد. اما در این زمان برای مدیریت موقت سازمان آثار باستانی مصر دعوت شد و از سال 1892 تا 5 سال بعد از آن در این مقام باقی ماند. در تمام این مدت علاقه شخصی دمورگان به دوران ماقبل تاریخ بود و می‌توان او را پدر باستان‌شناسی ماقبل ‌تاریخ مصر دانست.
دمورگان بار دیگر در سال 1274 ه.ق به‌عنوان رئیس هیأت علمی به ایران آمد و بعد از عقد قرارداد با ناصرالدین شاه در شوش مستقر و به تحقیقات باستانشناسی ادامه داد. دمورگان داستان حمل اشیا عتیقه‌ای را که در شوش یافته و به فرانسه برده در جزوه بسیار مختصری منتشر کرد که در ایران با عنوان «سفرنامه دومرگان» منتشر شد. دومرگان در این سفر 11 سال یعنی تا 1908 در ایران ماند. در این ماموریت، در ایران، او بیش از بیست هزار کیلومتر راه را در طی بیست و هفت ماه (هفتصد روز) پیمود.
دومرگان درباره ساکنان ایران زمین می‌نویسد: «به مانند تقریبا همه کشورهای آسیا، ایران، در خاک خود تهاجمات و مهاجرت‌های زیادی دیده است؛ بعضی به توسط اقوام، به صورت گروهی، مانند ایلات ترک اتفاق افتاده و چندسالی ادامه یافته است، بعضی دیگر به توسط گروه‌ها یا دسته‌های منزوی، مانند اسرائیلی‌ها، کلده‌ای‌ها که هرکدام جداگانه و بدون اغتشاش در وضع سیاسی مملکت پیش آمد کرده‌اند... امروز ایران شامل مردمی است که با وضوح بسیار به سه دسته بزرگ بشریت متمدن آریایی‌ها، تورانی‌ها و سامی‌ها مربوط می‌شوند.»

دومرگان با اشاره به گروه آریایی می‌نویسد: «به این خانواده به معنی دقیق کلمه کردها، لرها، افغان‌ها، مازندرانی‌ها، گیلکی، طالشی‌ها و بالاخره ارمنی‌ها ملحق می‌گردند. ایرانیانی که من بعدا خصائصشان را خواهم گفت، ساکن مرکز و جنوب فلات و در کوه‌های بندرعباس، در بوشهر و شیراز و اصفهان‌اند. در شمال رشته کناره‌ای ایران از سمت مازندران حد آنها را تشکیل می‌دهد؛ کوه‌های مشهد، آنها را از سمت ترکمنستان محدود می‌سازد و بین همدان و قزوین و آذربایجان مرز آنها با مرزهای تورانی اشتباه می‌شود. محقق است که این حدود قطعی نیستند و ایرانی‌ها در حالیکه حاکم و آقای سیاسی مملکت‌اند در تمام ایالات تشکیل مراکزی داده، مخصوصا به همین دلیل است که آنها را در شهرها می‌بینیم.»

دمورگان در حدود 600 عکسی که از ایران گرفت ، در زیر بعضی از عکس هایش یادداشتهای مفیدی نوشته است . مثلا اینکه در چه ارتفاعی و در چه ضلع جغرافیایی، و یا در چگونه شبی مهتابی عکس برداری کرده است. عکس های به یادگار مانده ی او از آثار تاریخی و مردم نواحی مختلف ایران، از دید تاریخی، هنری و مردم شناسی بسیار سودمند و آموزنده است. بعضی از آنها این امکان را می دهد تا از وضعیت یک ساختمان و معماری آن در عصر خود اطلاع پیدا کرده و براین اساس از نو نقشه ی آن بنا را تهیه کنیم. همچنین با سهولت بیشتری جنبه هایی از زندگی فرهنگی و اجتماعی گذشته ، در قالب نمایش و تصویر و یا تحقیق و نوشتار منعکس شوند.

مرتبط با این خبر

  • «نوروز ایرانی در آیینه ادبیات پارسی»

  • نامگذاری سال 98 به نام سال «رونق تولید» از سوی مقام معظم رهبری

  • نوروزگاه های خیابان ولی عصر میزبان شهروندان در تعطیلات

  • تقویم جلالی هجری خورشیدی ایران ؛ دقیقترین گاهشماری جهان

  • پیوند آتش نوروزی با سرچشمه گرما و روشنی

  • استقبال از سال نو با ویژه برنامه «سرود فروردین»

  • بهار دلنشین ؛ ترانه و تصنیف های بهاری از رادیو فرهنگ

  • «عید دیدنی» رادیو فرهنگ با هنرمندان

  • آیین ها و آداب و رسوم نوروزی در ساز نوروز

  • « قول »