صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

ژان اوتر سیاح فرانسوی ست که حدود 9 سال در شرق سفر کرد و در زمان نادرشاه افشار در ایران بود و سفرنامه اش از این باب یکی از کم نظیرهاست.

نویسنده: مهرنوش محتشمی

ژان اوتر،سیاح فرانسوی و فرستاده ویژه دربار لویی پانزدهم بود که از سال 1734 تا 1743 میلادی به مدت 9 سال در حال سفر در شرق بود . سفر او از بندر مارسی در فرانسه آغاز شد و پس از اقامت یک‌ساله در استانبول با همراهی «عبدالباقی خان» سفیر کبیر ایران، از مسیر بغداد و از راه قصرشیرین وارد ایران شد.
سفرنامه اوتر یکی از معدود سفرنامه‌هایی است که راوی اوضاع و احوال ایران در عصر نادرشاه افشار است. اوتر با فراگیری زبان‌های ترکی و فارسی در طول سفر خود سعی در برقراری رابطه مستقیم و رودررو با مردمان سرزمین‌های شرقی داشته است تا روایتی بی واسطه از افکار و رفتار ایشان داشته باشد.
ژان اوتر نادر را فرزند یکی از افراد پرآوازه و صاحب‏منصب معرفی‏ می‏کند و می‏نویسد: «پدرش یکی از عمده‏ترین افشارهای قبایل ترکمن و فرماندار دژ کلات خراسان‏ بود.»
البته منابع تاریخی و تحقیقات محققان، ادعای ژان اوتر را درباره نسب‏ خانوادگی نادر تایید نمی‏کنند و در بسیاری از این منابع ، پدر نادرشاه را پوستین دوز گمنامی معرفی کرده اند.
ژان اوتر درباره لشکرکشی نادر به هند و تسخیر آن کشور، اختلافات‏ درونی سرداران محمد شاه گورکانی را موجب آشفتگی اوضاع مملکت دانسته و تصمیم بر لشکرکشی را ناشی از ارسال دعوت‏نامه‏های سرداران هند عنوان می‏کند.
ژان اوتر در سفرنامه اش ، فقط به نادرشاه افشار نمی پردازد بلکه نواحی مختلف ایران که از آن‌ها دیدن کرده را شرح می دهد و از فلاکت و تیره‏روزی مردم پرده برداشته و حقایق تلخ و تکان‏دهنده‏ای‏ را پیش‏روی خوانندگان قرار می‏دهد. به عنوان نمونه او می نویسد
«… در تمام این راه‌ها، بدبختی‏ها و بیچارگی‏های زیادی دیده می‏شود. مردم در اثر جنگ یا بدرفتاری‏ مامورین از ملک تارانده شده و به کوهستان‏های لرستان پناه برده‏اند و در آنجا هم باز از آزار برکنار نبوده‏اند. با این ناامنی‏های طولانی زمین‏ها نکاشته و خانه‏ها ویران مانده‏اند. اگر در پاره‏ای از جاها کسانی باقی‏ مانده‏اند روزگار سختی را می‏گذرانند. تلاش برای پیداکردن گوشت، برنج و غذاهای خوراکی بیهوده بوده و در جاهایی هم که زراعت‏ می‏نمایند نان و ماست و سبزیجات و غیره به زحمت دریافت می‏گردد. فقری را که در هنگام رفتن به اسپاهان (اصفهان) دیده بودم مرا آزموده‏ کرده بود. لذا وادار شدم که در مسافرت تازه پیش‏بینی‏های بیشتری‏ بنمایم.»
در سفرنامه، اوتر بیشتر به روایت حوادث و اتفاقات سیاسی عصر افشاری پرداخته و گاه نیز به توصیفی مختصر از معماری و مسایل شهری بسنده کرده است. گاه نیز درباره ایرانیان سخنانی می‌گوید که جالب توجه است: «ایرانیان از نظر فکر و اندیشه بسیار مستعدند. به علوم و هنر و به‌طور کلی تمام آنچه که توجه آنها را جلب کند به آسانی دست می‌یابند. مردمی با تربیت و مجلس‌آرا و دوست‌یاب و معاشرتی هستند. با بیگانگان مودبانه رفتار می‌کنند. غذاهای دلپذیر می‌پزند. بسیار خوش‌خوراکند. نوشیدنی‌های گوارا و تجمل را دوست دارند و دراین‌باره هیچ کشوری به پای آنان نمی‌رسد. دانش همگانی و به اصطلاح معلومات عمومی آنها در سطح بالاست و به زحمت می‌توان آنها را گول زد.»

سرانجام وی پس از 21ماه اقامت در اصفهان و فراگیری کامل زبان فارسی به توصیه دوستان ایرانی مبنی بر ترک اصفهان به دلیل انتشار خبر مرگ نادرشاه و احتمال شروع اغتشاشات تازه، در 12 آوریل 1739 به همراه چند بازرگان ارمنی و گرجی اصفهان را به قصد بغداد ترک می‌کند. اوتر در مسیر حرکت خود از طاق کسری در شهر مداین نیز بازدیدی کرده و در چند سطر به آن پرداخته است و این توصیف به همراه نگاهی که به طاق بستان و بیستون داشته از معدود توجهاتی است که وی به آثار تاریخی، دست‌کم در سفرنامه‌اش کرده است.
ژان اوتر در مدت اقامت در بصره نیز به مساله شورش اعراب در این شهر پرداخته، سپس به علل بروز جنگ در سال 1743 بین ترکان و ایرانیان اشاره می‌کند. او در پایان سفرنامه خود می‌نویسد: «طرح من گزارش این مسافرت و تشریح پیش‌آمدهای بزرگی است که در زمان اقامت در ایران روی داده است.»
اوتر در سوم اکتبر از طریق استانبول راهی مارسی شده، در 11 ژانویه 1743 وارد این شهر می‌شود و در نهایت در روز 28 ژانویه به شهر پاریس بازمی‌گردد.

مرتبط با این خبر

  • حضور نیکولا فیلیبر در دوازدهمین جشنواره سیننما حقیقت

  • « بلندی های بادگیر»

  • گفتگو با حامد محضر نیا خواننده جوان انقلاب

  • رئیس خانه کتاب در استودیو "چهل برگ"

  • شنیدنی های تاریخ: زندگی میرزا عبدالغفارخان نجم الدوله

  • روند فعالیت های خانه کتاب بعد از انقلاب

  • چگونه برخوردهای شدید عصبی تبدیل به بحران می شوند؟

  • دوازدهمین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینما

  • « شبهای روشن »

  • سفرنامه هنری پاتینجر