صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

در بخش اول از این نوشتار نگاهی اجمالی به زندگی شهاب الدین یحیی سهروردی داشتیم و در این نوشتار به برحی از دیدگاه های او نظری می‌افکنیم

نویسنده : علی شالچیان

شیخ اشراق هرچند روش فلسفی مشّاء را اجمالا انکار نمی کرد، اما آن را برای کشف حقایق، کافی نمی دانست. او بر تزکیه نفس و معرفت عرفانی به عنوان روشی اساسی در کشف حقایق نیز، تاکید می کرد.

وی خود نوشته است: "من در بسیاری از مسایل فلسفی از روش مشائیان خارج نشده ام، بلکه لطایف و نکاتی را به قواعد آنها افزوده ام. در مکتب من آغاز حکمت، رهایی از دلبستگی به دنیاست و وسط آن، مشاهده انوار الهی است و آخرش هم نهایت ندارد. ما همان طور که محسوسات را می بینیم و نسبت به آنها یقین داریم، چیزهایی از امور روحانی و مجرد را هم با دل مشاهده می کنیم که نسبت به آنها یقین داریم. این راه ماست و کسی که این راه را طی نکند، در واقع، از حکمت چیزی نمی داند؛ بلکه در شکوک، غرق می شود."

بعضی از فرق های میان مکتب مشّایی و مکتب اشراقی، چنین است:

الف: در دیدگاه مشّائیان، هدف، استکمال نفس و رسیدن به سعادت جاوید است؛ ولی در دیدگاه اشراقیان، هدف اشراق و کشف است.

ب: روش مشّائی مبتنی بر استدلال عقلی و علم حصولی است، ولی روش اشراقی، علاوه بر استدلال عقلی، مبتنی بر ذوق و دل و علم حضوری است.

ج: در مکتب مشّاء، اصالت با "وجود" است و "ماهیت" اعتباری، ولی در مکتب اشراق اصالت با وجود نیست و وجود امری اعتباری است.

د: در مکتب مشّاء، موجودات جهان، حقایقی متباین و جدا هستند و هیچ گونه اشتراکی میان آن ها وجود ندارد، ولی در مکتب اشراق، وحدت وجود و کثرت موجود مطرح است.

ه: در مکتب مشّاء، امتیاز "موجود" فقط یا به "تمام ذات" است، مانند امتیاز جواهر عالیه (مقولات عشر) و یا به "جزء ذات" است، مانند امتیاز انواع یک جنس و یا به "عوارض" است، مانند امتیاز اشخاص یک نوع از یکدیگر، و امتیاز به نقص و کمال و ضعف و شدت، فقط در مراتب طولی موجودات هست؛ ولی در مکتب اشراق، علاوه برآن، امتیاز به کمال و نقص و شدت و ضعف در مرتبه واحده (در مرتبه عرضی) نیز هست.

و: از دیدگاه مشّائیان، واجب الوجود، ماهیت ندارد؛ ولی به نظر اشراقیان، خدا دارای ماهیت است.

ز: به نظر مشّائیان، علم حضوری، منحصر به علم نفس به ذات خویش است؛ ولی از دیدگاه اشراقیان، علم حضوری در سه مورد است:

الف - علم مجرد به ذات خود.

ب - علم علت به معلول خود.

ج - علم معلول به علت خود.

از شیخ اشراق کتاب ها و رسائل متعددی به زبان عربی و فارسی باقی مانده است که بارها منتشر شده است و همواره در طول تاریخ مورد توجه اندیشمندان قرار گرفته است. برخی از آن ها عبارت اند از: حکمة الاشراق، عقل سرخ، آواز پر جبرئیل، صفیر سیمرغ، لغت موران، هیاکل النور، الغربة الغربیة.


مرتبط با این خبر

  • حضور نیکولا فیلیبر در دوازدهمین جشنواره سیننما حقیقت

  • « بلندی های بادگیر»

  • گفتگو با حامد محضر نیا خواننده جوان انقلاب

  • رئیس خانه کتاب در استودیو "چهل برگ"

  • شنیدنی های تاریخ: زندگی میرزا عبدالغفارخان نجم الدوله

  • روند فعالیت های خانه کتاب بعد از انقلاب

  • چگونه برخوردهای شدید عصبی تبدیل به بحران می شوند؟

  • دوازدهمین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینما

  • « شبهای روشن »

  • سفرنامه هنری پاتینجر