صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

گفتگو با استاد منوچهر صدوقی سها در باره فلسفه و فلسفه ی اسلامی و تفاوتهای آن

استاد منوچهر صدوقی سها در سال 1327 متولد شد . وی نویسنده، پژوهشگر، عرفان‌پژوه، فیلسوف و حقوق‌دان ایرانی‌ست. او تحصیلات دانشگاهی‌اش را در رشته حقوق تا مقطع لیسانس پی گرفت. بعد از آن تحصیلات خود را در حوزه علمیه تا مراحل عالی عرفان و فلسفه ادامه داد و هم اکنون علاوه بر وکالت دادگستری، در برخی از دانشگاه‌های کشور و همچنین مؤسسه حکمت و فلسفه به تدریس میکند .
منوچهر صدوقی سها در گفتگو با رادیو فرهنگ به پرسش هایی درباره ی فلسفه ی اسلامی پاسخ داد .
استاد منوچهر صدوقی سها با توجه به ریشه دار بودن علم فلسفه در پاسخ به این سوال که فلسفه و فلسفه ی اسلامی چیست گفت :" برخلاف نظر سایر مستشرقین یک دستگاه فلسفی قائم بالذاتی به نام فلسفه ی اسلامی وجود دارد" . ایشان درباره ی مقدمات مبحث فلسفه اظهار داشت :
"در عالم تاریخ جدید فلسفه در اواخر قرن 18 و از شخصی به نام بروکر آغاز میشود او اولین مورخ رسمی فلسفه در دوران جدید است . بروکر معتقد بود که چون فلسفه صرفا عقلی و مبتنی بر عقل است لذا فلسفه ی دینی معنا ندارد ، بروکر عبارت معروفی دارد که میگوید فلسفه ی اسلامی ، همانند مثلث چهار ضلعی است در صورتیکه مثلث سه ضلع دارد و اگر اضلاع آن چهار عدد شد دیگر نمیتواند مثلث باشد . درباره ی فلسفه هم چون صرفا عقلی است اگر آن را مستند بر دین کنید نقلی میشود و گویی شبیه همان مثلث که به جای سه ضلع ، چهار ضلع و زاویه دارد و مثلث چهار ضلعی با چها زاویه وجود ندارد .
این تفکر تا این اواخر هم ادامه داشت اما معتقدین به این بحث از یک معنا غفلت میکردند درست است که فلسفه ی رسمی مبتنی بر عقل است اما در فلسفه مبحثی با عنوان اجزا ء العلوم مطرح میشود .هیچ علمی علم نیست مگر آنکه دارای سه رکن باشد 1- موضوع 2-مبادی 3- مسایل .
اگر علم موضوع نداشته باشد علم نیست به عنوان مثال علم تاریخ موضوعش تغییرات است اگر تغییر یا دگرگونی را حذف کنید علمی به نام تاریخ وجود نخواهد داشت . حکیم ابوعلی سینا فرمولی را ارئه داده است که هر علمی همانطور که موضوع دارد ، مسایل و مبادی دارد . مبادی اسمش مشخص است یعنی مبداء برهان است .مبداء فلسفه ی رسمی صرفا عقل است فلسفه ی اسلامی مبادی متعددی دارد .
مبحثی در فلسفه ی اسلامی به نام اپیستومولوژی اسلامی (Epistemology) به معنای مبادی ادراک در اسلام مطرح است . نتیجه ی این بحث این است که برخلاف شایع ،فلسفه ی دینی ممکن الحصول است و آن را از فلسفه بودن بیرون نمی آورد زیرا موضوع فلسفه ی دینی وجود ، مانند فلسفه ی رسمی است . مسایل آنها مشترک است و اختلاف آنها صرفا در مبادی است .فلسفه ی رسمی مبداء فلسفه را عقل میداند در صورتیکه فلسفه ی اسلامی مبادی متعدده ای را در نظر میگیرد ."
استاد صدوقی سها در ادامه تعبیر شخصی خود را اینچنین بیان کرد :" فلاسفه ی عظام ( فلاسفه ی اسلامی و غیر اسلامی ، ایرانی و غیر ایرانی )با تمام بزرگی هایی که دارند و تمام احترامی که برای آنها قائل هستم ، متاسفانه ظلم بزرگی به انسان کرده اند زیرا مبنای ادراک را تنها منحصر به عقل کرده اند . در اینجا لازم میبینم مثالی ذکر کنم . فرض کنید پشت اتاقی که الان ما در آن هستیم باغی دلگشا و زیبا وجود دارد و بیست پنجره بر دیدار این اتاق است که تمام این پنجره ها مشرف به این باغ زیباست و کسی تمام این پنجره ها را ببندد و بگوید تنها از یک پنجره میتوان به این باغ نگاه کرد . در صورتیکه از تمام آن بیست پنجره ی بزرگ هم میتوانستیم آن باغ را از زوایای مختلف نظاره کنیم و محدود کردن انسان به یک پنجره در حقیقت ظلم است .
فلاسفه ی عظام ( فلاسفه ی اسلامی و غیر اسلامی ، ایرانی و غیر ایرانی ) در واقع تمام پنجره های ادراکی انسان را بستند و همه چیز را محدود به عقل کردند .ما منکر فضیلت عقل نیستیم . عقل ، در راس است اما عقل منحصر است به محدوده معقولات . اگر ما میگوییم برترین بلکه یگانه مدرک حقایق عقل میباشد پس دیدنی ها را هم باید با عقل بفهمیم و چشم و گوش را تعطیل کرده و بگوییم عقل هم باید ببیند هم باید بشنود و این ظلم بزرگی است .
یکی از قوای بزرگ و ادراکی انسان عقل است اما در محدوده ی خودش . متعلق عقل کلیات است عقل با جزییات سر و کار ندارد . پس جزییات را چه باید کرد ؟
انسان در کنار عقل، عاطفه دارد شهود و بسیاری مدرکات دیگر را دارد . به چه دلیل باید تمام دریچه های درونی انسان را به عالم خارج ببندیم وتنها به عقل اکتفا کنیم ؟
نتیجه ی بحث اینکه فلسفه ی اسلامی صرفا مبتنی بر عقل نیست ، عقل را انکار نمیکند . عقل در جایگاه خود مهم است اما ادراکات ما صرفا مدرکات عقلی نیست . بنده تاکید میکنم که فلسفه ی اسلامی یک دستگاه قاءم بالذات است و تفاوت آن با فلسفه ی رسمی تنها در مبادی آن است . موضوع و مسایل آن مشترک است .

مرتبط با این خبر

  • باستان شناسی چیست ؟

  • « قطار»

  • تاثیر قاچاق کتاب بر چرخه نشر کتاب

  • «خانه بی حفاظ» در چاپ اول

  • زندگی شارل لویی دو مونتسکیو

  • زندگی شارل لویی دو مونتسکیو

  • لالایی ها در کردستان

  • یک میلیون امضاء، تلاش ایرانیان برای نجات میان رودان

  • «علم چون برتن زند باری شود»

  • «گاو» اثری از پائولو کوئیلو