صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

همان گونه که صرف و نحو عرب را نخستین بار « سیبویه » دانشمند ایرانی نوشت ، نخستین دستور زبان های فارسی را هم بیگانگان نوشته اند .

نویسنده : باقر خلیلی

گذشتگان با دستور زبان برخورد خاصی داشته‌ اند ، یعنی آموزش دستور زبان را برای کسانی لازم می‌دانستند که آن زبان ، زبان دومشان باشد ، کمتر می‌ شد که اهل یک زبان دستور همان زبان را تألیف کند . این قاعده دربارۀ تدوین لغت ‌نامه هم صادق بود مثلاً اگر به فهرست مؤلفان لغت ‌نامه‌ و کتاب های دستور زبان نگاهی بیندازیم ، می‌ بینیم که همۀ این مؤلفان بیگانه بوده‌اند . چنان که دستورهای اولیه فارسی را کسانی نوشته‌اند که فارسی زبان نبوده‌اند . زبان عربی هم که افزون بر زبان دینی ، زبان سیاسی و علمی روزگارکهن بود ، در بین نویسندگان فارسی به گونه ای رایج بود که آنان را از توجه به زبان فارسی بازمی داشت و فارسی برای آنان حکم زبان محلی را داشت که به تدوین قواعد آن نیازی نبود . از این رو برای یافتن اولین دستورهای زبان فارسی باید به کشورهای همسایه و یا جاهایی نظر داشته باشیم که زبان فارسی به علتی طرف توجه بوده است .
برای تدوین تاریخ دستورنویسی برای زبان فارسی باید به چند موضوع توجه داشت . زبان اثر، محل تألیف و بالاخره قومیت و زبان مؤلف .
نویسندۀ دستورهایی که در دوره حکومت عثمانیان در آسیای صغیر نوشته شده است ، بیشتر عرب بوده‌اند و دستورهای زبان فارسی را به زبان عربی یا ترکی عثمانی نوشته‌ اند و مؤلف دستور زبان هایی که در شبه قارۀ هند نوشته اند ، بیشتر ایرانیانی بوده‌اند که در روزگار اکبرشاه در دورۀ مهاجرت بزرگ ایرانیان به سرزمین هند رفته‌ اند . زبان بیشتر این دسته از دستورها فارسی است و چندتایی هم به زبان اردو و انگلیسی .
در مقدمه لغت ‌نامه‌ های فارسی هم به اجمال دربارۀ صرف و نحو زبان فارسی سخن گفته‌اند.
و سرانجام مؤلف دستورهایی که در اروپا تألیف شده است ، بیشتر خاور شناسان اروپایی بوده‌اند و هدف بیشترشان آشنایی با زبان و فرهنگ ایرانی بوده است . این دسته از آثار به زبان انگلیسی ، فرانسه ، آلمانی و ایتالیایی است .
با فروپاشی امپراتوری‌های عرب در سده‌های گذشته رفته ‌رفته از نفوذ عربی در فارسی کاسته شد و واژه‌های کم کاربرد عربی کم‌ کم فراموش شد اما انبوهی از واژه‌های عربی که
تلفظ فارسی یافته بود هنوز هم پابرجاست .
مهم‌ترین تأثیر زبان عربی در زبان پارسی نازا شدن دستگاه فعل های ساده زبان فارسی بوده‌ است . مثلاً به جای آموزاندن ، تعلیم دادن ، به جای خوراندن ، تغذیه کردن ، به جای کوشیدن ، سعی کردن ، به جای گردیدن ، تغییر کردن و به جای برآمدن ، طلوع کردن رواج یافت . این به دلیل ورود اسم مصدرهای عربی بود که به ناچار با فعل کردن ، شدن ، گردیدن ، و نمودن ترکیب می‌شد.
می دانید که از فعل سادۀ « ساختن » چند واژه می‌توان ساخت : ساز، ساززن ، سازنده ، سازندگی ، سازش ، سازشکار، سازکار، سازگار، سازمند ، سازمان ، سازمانده، سازور، سازوار، سازوبرگ ، سازه ، سازیدن ، ساخت ، ساختار، ساختگی ، ساختمان و آهنگساز. بزرگ ‌ترین زیان‌فراموش کردن فعل های ساده و زاینده ، ناتوانی در واژه سازی است و این آفت کشنده فقط با کار بنیادین و خردمندانه چاره پذیراست نه با تعصب و ناآگاهی .

مرتبط با این خبر

  • سفرنامه ی کارلا سرنا

  • « آبلوموف »

  • آشنایی با ایرانشناس برجسته «زنده یاد منوچهر ستوده»

  • ویژه برنامه یادبود زنده یاد صادق عبدالهی از رادیو فرهنگ

  • نام آوران ایران زمین میزبان نادر مشایخی می شود

  • کارگردان نمایش «فیل در تاریکی» به گفتگوی جادوی صحنه می آید

  • ویژه برنامه یادبود زنده یاد صادق عبدالهی از رادیو فرهنگ

  • "خشت اول" کودکان را با مسواک آشتی می دهد

  • «نخستین اشتباهی که نی نی کرد ....»

  • مارتین هایدگر(بخش آخر)