صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

سفرنامه عتبات، گزارش سفر فرد ناشناسی ست که برای زیارت عتبات با حمل جنازه پدر خود برای خاکسپاری در کربلا منازل بیشماری را می گذارند و سفرنامه مینویسد.

نویسنده : مهرنوش محتشمی

سفرنامه عتبات، گزارش سفر فرد ناشناسی است که از روز شنبه پنجم ذیحجه سال 1298 هجری قمری آغاز شده و به قصد زیارت عتبات عالیات از تهران حرکت کرده پس ازگذراندن منازل بیشماری در این راه به همراه جنازه پدرش که آن را برای خاک سپاری به کربلا حمل می‌کرده، به صورت روزشمار و درقالب روزنامه‌نویسی با یاداشت وقایع آن زمان و ارائه آثار تاریخی در روستا و شهرها در روز بیست و ششم ربیع الثانی به تهران بازمیگردد.
اگرچه اطلاعات چندانی از نام و کنیه نویسنده در تمام گزارش به چشم نمی‌خورد، از بیان برخی از گزارش‌های وی در طول مسیر می‌توان به اطلاعات اندکی درباره نویسنده دست یافت، به نظر می‌رسد که نویسنده داماد عمید الملک بوده است و با خاندان قاجار نسبتی سببی داشته است؛ به همین دلیل در بین مسیر برخی از کارگزاران حکومتی از وی استقبال کرده یا او را بدرقه می‌کنند.از طرف دیگر مشخص می‌شود که او از خاندان علما بوده است و پدر وی، از عالمان سرشناسی بوده، زیرا در مدت اقامتش در کربلا و نجف در مجالس موعظه برخی بزرگان همانند آخوند ملا حسین فاضل اردکانی و شیخ جعفر شوشتری حضور پیدا کرده و برخی از علما نیز به دیدن او می‌آیند.
در گزارش سفر، نویسنده خودش را انسانی بسیار متعبد و دیندار معرفی می‌کند که بیشتر اوقاتش را در عتبات به زیارت می‌گذرانده و سعی بسیار داشته است که تمام مکان‌های زیارتی را از نزدیک زیارت کند؛ از جمله وی می‌نویسد در راه حرکت به سوی کربلا با آنکه تمامی همراهانش از رفتن به زیارت طفلان مسلم به دلیل بعضی از خطرات خودداری می‌کنند، اما وی با وجود حضور دزدان در منطقه که به آنها نیز برخورد می‌کند به زیارت این مکان نائل می‌شود و از این بابت نیز بسیار خرسند است.
این سفرنامه از چند منظر حاوی اطلاعات فوق العاده و ارزشمند تاریخی و جامع شناسی است . یکی اینکه نویسنده در طول سفر حامل جنازه پدرش بوده است و برای خاک سپاری جنازه به کربلا اطلاعات مفیدی را در اختیار خواننده قرار می‌دهد، و این آگاهی را می‌دهد که حمل جنازه در دوره قاجار با چه مشکلاتی روبرو بوده است. به عنوان مثال وی می‌نویسد: جنازه‌ها را در خاک عثمانی از کاروان جدا کرده و به کاروانسرای دیگری می‌بردند یا آنکه هنگام عبور از بغداد، مانع ورود جنازه‌ها به این شهر می‌شدند و همچنین وی در زمان دفن جنازه پدرش در رواق حبیب بن مظاهر اطلاعاتی از چگونگی دفن، مقدار پولی که برای دفن جنازه گرفته می‌شود و نیز آداب و رسومی که برای دفن انجام می شود، اشاره می‌کند.
دیگر اینکه نویسنده سفرنامه توجه دقیقی به آثار و ابنیه موجود در بین راه داشته و توصیفات دقیقی از مکان‌های تاریخی میان راه از جمله طاق بستان، بیستون، قصر شیرین و... ارائه می‌دهد؛ علاوه بر این نویسنده در عتبات به معماری صحن و حرم کاظمین، کربلا و نجف پرداخته، خصوصیات و چگونگی معماری آنها را بیان می‌کند.
همچنین نثر این سفرنامه بسیار ساده و بی‌تکلف بوده و از معدود سفرنامه‌های عصر ناصری است که نگارنده آن هیچ مقام و منصب دولتی نداشته است. توجه به برخی از ارقام، اوزان و مقادیر، قیمت اجناس و همچنین نوع غداهایی که در سفر تناول می‌شده است از جمله خصوصیات این سفرنامه است که نویسنده به تمام این مسائل اشاره کرده است.
نسخه منحصر به فرد این سفرنامه همراه چند رساله دیگر، میان نسخه‌های خطی مرحوم میر جلاالدین محدث ارموی بوده که به کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی منتقل شده است.
این نسخه در حال حاضر به شماره 2283 در کتابخانه مرکز احیاء نگه‌داری شده است.

مرتبط با این خبر

  • «عاشورای حسینی در آینه ادبیات پارسی»

  • «تکیه دولت کهن ترین تکیه ی تهران »

  • عزاداری ماه محرم در سفرنامه های سیاحان اروپایی

  • « تعزیه از گذشته تا امروز »

  • از چشمه سار شهادت؛ ویژه برنامه رادیو فرهنگ در روز عاشورا

  • استدلال ابن سینا بر وجود نفس

  • بیست و هفتم شهریور ، روز شعر و ادب فارسی

  • پدر ، عشق و پسر

  • "بیکرانگی " ویژه برنامه تاسوعای حسینی رادیو فرهنگ

  • برگ های روشن آینه ؛ به مناسبت تاسوعا و عاشورا