صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

ژنرال گلداسمید از نخستین مدیران خطوط تلگرافی بریتانیا در ایران و بازیگر اصلی طرح تقسیمات مرزی بلوچستان و سیستان در دوره ناصرالدین شاه بود.

نویسنده : علی شالچیان

سفرنامه‌ها به ویژه سفرنامه‌های افراد غیرمسلمان برای شناخت جغرافیای تاریخی هر سرزمین دارای اطلاعات ناب و ارزشمندی است که می‌توانند به عنوان منبعی ارزشمند در زمینۀ تاریخ ایران نقشی بسزا ایفا کنند و اطلاعات گرانبهایی شامل توصیف شهرها، مناطق، روستاها، زندگی روزمرۀ افراد، رسوم و ارزش‌ها، باورهایی از جمله خرافات گروه‌های مختلف اجتماعی، مذهبی، قبیله‌ای و غیره را از دیدگاه افراد مختلف ارائه دهند.
این سفرنامه‌ها در واقع تاریخ مردم عادی و کوچه و بازار هستند که به‌واسطۀ آنها شناخت تاریخ هر دوره کامل‌تر می‌گردد. در این برهۀ زمانی یعنی دوره قاجار، به واسطۀ توجه روس‌ها به هندوستان، سرحدات ایران ارزشمندتر شده و دولت بریتانیا را نگران کرد. این دولت برای جلوگیری از فعالیت‌های مأموران روسیه، عده‌ای از صاحب‌منصبان خود را به روش‌های گوناگون راهی مناطق مختلف ایران کرد.
در میان این افراد، کسانی مانند «گلداسمید» بودند که ضمن پرداختن به اصل مأموریت خویش که در اینجا تقسیم مرز بین افغانستان و ایران است، به همۀ جنبه‌های زندگی افراد ایرانی واقع در خط سیر خود نیز، می‌پرداختند. این افراد در زمینۀ ایران، مطالعه و تحقیقات فراوان انجام داده‌اند و سال‌های زیادی از عمر خویش را به دلایل مختلف در این سرزمین سپری کرده‌اند که نوشته‌هایشان از دقت و اعتبار بیشتری برخوردار است و منبعی مهم و موثق برای شناخت دقیق تحولات تاریخی جغرافیایی هر شهر و روستا به شمار می‌رود و باعث افزایش اطلاعات ما دربارۀ تاریخ گذشته می‌گردد و در مواردی نیز نوشته‌های تواریخ سفارشی را به چالش کشیده و به بازسازی آنها می‌پردازد و طرحی نو در تاریخ‌نگاری می‌اندازد.
سفرنامۀ گلداسمید گزارش‌گونه بوده و تنها برای سرگرمی نوشته نشده است. نویسندۀ سفرنامه شخصی است که نخستین مدیر خطوط تلگرافی در ایران و بازیگر اصلی طرح تقسیمات مرزی شرق ایران، از جمله بلوچستان و سیستان بین سال‌های 1870 تا 1872 میلادی است. کثرت و تنوع آثار او و اشاره به جنبه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، جغرافیایی و دیگر حوزه‌ها، نشان از وسعت و عمق اطلاعات و همت و پشتکار این فرد دارد.
گلداسمید از اغلب تحقیقات و مطالعات محققان و مورخان هم‌عصر و پیش از خود بهره گرفته است. گلداسمیت مأموریت داشت بدون ملاحظۀ دعاوی طرفین، عاقلانه و با حسن تدبیر! طبق سیاست‌های انگلیس، دربارۀ اختلافات بین دو کشور حکمیت کند که البته در این کار موفق نبود.
در این سفرنامه ماجرای دوپاره شدن سیستان توضیح داده می‌شود؛ سرزمینی که قسمت‌هایی از آن طی این حکمیت به افغانستان واگذار شد. گلداسمیت سیستان را به دو قسمت اصلی و فرعی (بیرونی) تقسیم کرد. سیستان اصلی را به ایران و سیستان بیرونی را به افغانستان واگذار کرد؛ امری که هر دو نفر روزنامه‌نویس دولت ایران در این سفر، یعنی میرزا موسی‌خان منشی وزارت امور خارجه و مهندس ذوالفقارخان کرمانی مهندس نقشه‌کش نیز بر آن صحه گذاشته‌اند. گزارش‌های این دو نشان می‌دهد گلداسمید نقشی فراتر از یک داور و حکم داشته است و قصدش خارج کردن قسمتی از سرزمین‌هایی بوده که از دوران کهن به ایران تعلق داشته است.
این سفرنامه که از بندرعباس شروع و به مشهد ختم می‌گردد، دربرگیرندۀ بیش از یک سفر عادی است. شروع این سفر روز 21 دسامبر سال 1871 میلادی (مصادف با 30 آذرماه 1250 هجری شمسی) از بندرعباس و پایان آن در مشهد است و در تمام این سفرنامه ؛ نگاه گلداسمیت نسبت به فرهنگ و رسوم ایرانی مشهود است .

مرتبط با این خبر

  • بیست و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر کودک در همدان

  • زبان فارسی

  • نگاهی به دوران پیشدادیان در شاهنامه / قسمت پنجم

  • « ناطور دشت »

  • رهبر اسبق ارکستر سمفونیک تهران به رادیو فرهنگ می رود

  • خبرهای از جشنواره تئاتر فجر و جشنواره شعر و داستان «جوان سوره»

  • رادیو کتاب امروز: گفتگو با پریسا قبادی اصل درباره اولین ترجمه اش

  • فرهنگ کار انجیر چینی فصل پاییز در سمنان

  • معرفی زندگی و آثار دهخدا در ادب گردی

  • روز جهانی نابینایان ،صبح به وقت فرهنگ و ... جور دیگر باید دید!