صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

سفرنامۀ بابوشکین از آثاری ست که می‌تواند به روشن‌شدن فضای مناسباتی و ارتباطی بین دو کشور شوروی سابق و ایران در سال‌های 1918 تا 1920 کمک شایانی کند.

نویسنده : مهرنوش محتشمی

در سال 1918 میلادی ، جمهوری ترکستان، هیئتی سیاسی ـ تجاری را به ریاست "یفیم آدریانوویچ بابوشکین" رهسپار ایران کرد. پیش از این هم هیئت‌هایی از روسیه شوروی به ایران آمده بود؛ از جمله هیئت سیاسی کالامیتسف که اعضای آن کشته یا اعدام شدند. اما هیئت سیاسی بابوشکین تنها گروه سیاسی بود که با پای پیاده از مرزهای شمال شرق به ایران آمدند.
در یادداشت‌های رسمی دولت شوروی که برای بریتانیای کبیر ارسال شده اسامی ‌رییس و اعضای این هیئت اعزامی‌آمده، ولی تاریخ و سرگذشت این هیئت تاکنون بررسی جدی نشده و ناشناخته مانده است. این اثر به اولین هیئت سیاسی و دیپلماتیک روسیه شوروی اختصاص دارد که در گیرودار جنگ‌های میهنی از ترکستان شوروی به ایران اعزام شد.
بابوشکین انقلابی کهنه‌کار ، ریاست این گروه را برعهده داشت.هیئت سیاسی بابوشکین اولین هیئت اعزامی از شوروی (ترکستان) به خارج از مرزهای آن کشور بود که توانست به ایران بیاید. این هیئت از مرزهای شمال شرق وارد شدند. هدف اصلی از اعزام این هیئت به خراسان، برکناری کنسول تزاری (نیکولسکی) و خرید کالاهای مورد نیاز برای ارسال به ترکستان شوروی بود. متن این سفرنامه ، شرح مناسبات سیاسی ایران و شوروی در قالب ارسال نمایندگان سیاسی به ایران و سوءرفتارهای دولت ایران است: دولتی که در چنگال استعمارگران انگلیس گرفتار آمده و در نهایت مجبور است قرارداد 1919 میلادی را امضا کند و تسلیم شود.
قلمرو زمانی حوادثی که در این سفرنامه آمده از اواخر سال 1917 تا سال 1919 را دربر دارد. نویسنده سفرنامه یعنی بابوشکین سعی دارد بر پایه اسناد و مدارک ، تصویری از یکه‌تازی انگلیس‌ها در سراسر ایران و آنچه منجر به اشغال تمام و کامل ایران و آماده‌سازی زمینه برای تحمیل قرارداد 1919 شد، ارائه دهد. ایران در این ایام میدان عملیات سوق‌الجیشی انگلیس‌ها و عرصه ترکتازی آنان از خراسان به قلب ترکستان بود. در داخل هم تلاش‌های همه‌جانبه برای به‌نتیجه رساندن و امضای قرارداد 1919 به سرسپردگی وثوق‌الدوله جریان داشت.
اطلاعات ارزشمندی که در این کتاب گرد ‌آمده از منابع پراکنده و گوناگونی اخذ شده است: منابع بایگانی دولتی ازبکستان شوروی (سابق) که توسط مدیریت بایگانی در اختیار مؤسسه شرق‌شناسی فرهنگستان علوم شوروی (سابق) قرار گرفته؛ پژوهش‌های ارزشمند میتروخین که مدت پنج سال در بایگانی ملی کشور هند کار کرده و مدارکی را در این‌باره جمع‌آوری کرده و در اختیار نویسنده قرار داده است؛ این اطلاعات، عمدتاً گزارش‌های محرمانه کارگزاران انگلیس در هند را شامل می‌شود. همچنین از تعدادی منابع انگلیسی و کتاب‌هایی که درباره این مأموریت سخن گفته‌اند نیز استفاده شده است.
از دیگر نکته‌های مهم در برحه زمانی این سفرنامه ، تلاش همه‌جانبۀ انقلابیون روس یا بلشویک‌ها در مجامع عمومی و صدور اعلامیه‌ها با هدف زدودن خاطرات ناخوشایند سلطه تزارها از ذهن ملت ایران است که بنا بر دلایل گوناگون از جمله نفوذ انگلیسی‌ها در ایران مورد بی‌توجهی قرار گرفت.
همچنین در این سفرنامه ارزشمند، نحوۀ خروج ارتش تزاری از ایران به دلیل وقوع انقلاب 1917 میلادی ، بنا به دستور دولت مرکزی و اشغال هم‌زمان منطقه مرزی خراسان به‌ویژه شهر مقدس مشهد و تمام ناحیه مرزهای شرقی ایران از دریای پارس تا سواحل کاسپین توسط انگلیسی‌ها، در این کتاب تصویر شده است.
بیهوده نیست که فرهنگستان علوم شوروی سابق این کتاب را با عنوان «برگی ارزشمند و منتشرنشده از تاریخ دیپلماسی شوروی سابق» منتشر کرده است.

مرتبط با این خبر

  • چگونه از مهرطلبی رها شوم؟

  • روایت سرنوشت محمد مسعود در شنیدنی های تاریخ

  • نمایشگاههای کتاب در طی چهل سال پیروزی انقلاب

  • رادیو فرهنگ وضعیت هنر بعد از انقلاب را بررسی می کند

  • سفرنامه ی کارلا سرنا

  • « آبلوموف »

  • آشنایی با ایرانشناس برجسته «زنده یاد منوچهر ستوده»

  • ویژه برنامه یادبود زنده یاد صادق عبدالهی از رادیو فرهنگ

  • نام آوران ایران زمین میزبان نادر مشایخی می شود

  • کارگردان نمایش «فیل در تاریکی» به گفتگوی جادوی صحنه می آید