صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

امروز سخن را مزین کنیم به نام ارجمند عمر خیام. مردی از سلاله پاک حکیمان ایرانی که جامع همه علوم و فنون بود و مهمتر از همه یکی از برترین رباعی سرایان تاریخ ادبیات پارسی.

نویسنده : ارسطو جنیدی
درودی به زیبایی رباعیات حکیم فرزانه ایران زمین بر شما عاشقان میهن و فرزندان زبان پارسی دری.
این نابغه کم نظیر بشری در سال 432 در نیشابور چشم به جهان گشود و در همان شهر به سال 516 یا 517 چشم از جهان فروبست و دنیایی از نور متعالی وجود وی محروم شد.
از خردسالی آثار نبوغ در وی آشکار بود.
در باب هوش سرشار او روایات متقن و موثق بسیاری بیان شده است. از جمله گفته شده که دارای چنان حافظه نیرومندی بود که با خواندن هفت بار یک کتاب در اصفهان، کل آن کتاب را از بر شده بود و وقتی به نیشابور بازگشت تمامی آن کتاب را از حافظه بر روی کاغذ آورد و اختلاف با اصل کتاب بسیار بسیار اندک بود. تسلط عمر بر قرآن کریم، فقه و علوم اسلامی، نبوغ شگفت انگیز او در ریاضیات و فلسفه و مهارت بی همتایش در نجوم، بدون هیچ اغراقی او را در شمار یکی از والاترین دانشمندان کل تاریخ بشری قرار داده است.
در مورد ابتکارات تحسین برانگیز و یگانه او در نجوم و علم تقویم باید گفت که پایه ریزی تقویم جلالی بر اساس فرمان جلال الدین ملکشاه سلجوقی و ضبط و ثبت دقیق تمامی روزهای سال و انطباق جشنهای ملی و رسوم ایرانی با چهار فصل سال، برترین دقت تاریخی جهان را در تنظیم تقویم پدید آورده است. تقویمی که خیام بزرگوار تنظیم کرد، هم اکنون تقویم رسمی ماست و دو هزار بار دقیق تر است از تقویم ((گری گوری)) که تقویم رسمی اروپا به شمار می رود.
تسلط او در فلسفه نیز از دیگر نکات مهم در باب این دانشمند والا مقام است. او را باید از پیروان ابن سینا و فلسفه مشاء به شمار آورد. در ریاضیات او باز هم نابغه بودن خود را به اثبات رسانیده است. این خورشید علم بنیانگذار بسط چند جمله ای در تخمین توابع است.
جالبست که بدانیم این کشف شگفت انگیز حکیم بزرگوار ما در کتب درسی و دانشگاهی دیگر کشورها مورد اشاره واقع شده. از جمله در کتاب ریاضیات مقطع پیش دانشگاهی تمامی دبیرستانهای انگلستان در زیر عکسی از آرامگاه حکیم عمر خیام این جمله به زبان انگلیسی آمده:
"از بسط چند جمله ایی در تخمین توابع پیچیده استفاده می شود."
ریاضیدانان بر این باورند که بسط دو جمله ایی، اولین بار توسط عمر خیام در هزار سال پیش کشف شده است.))
به اعتراف یکی از ریاضیدانان بزرگ غربی، خیام اول کسی است که به تحقیق منظم علمی در معادلات درجات اول و دوم و سوم پرداخته، و طبقه‌بندی تحسین‌آوری از این معادلات آورده‌است، و در حل تمام صور معادلات درجه سوم منظماً تحقیق کرده، و به حل هندسی آن‌ها توفیق یافته، و رسالهٔ وی درعلم جبر، که مشتمل بر این تحقیقات است، معرف یک فکر منظم علمی است؛ و این رساله یکی از برجسته‌ترین آثار قرون ‌وسطایی و احتمالاً برجسته‌ترین آن‌ها در این علم است.
وی طبیبی حاذق هم بود و شواهد بسیاری در مورد معالجات وی در دست است که برای کوتاه کردن سخن از ذکر آنها گذشته و از روان بلند این حکیم فرزانه ایران زمین پوزش می طلبیم.
در مورد اخلاق و رفتار وی گفته شده که با همه فرزانگی و بزرگی علمی، مردی تندخو بود و در تعلیم دادن دانش خود به دیگران گشاده دست نبوده است. علامه فقید، دکتر ذبیح الله صفا با ذکر دلایلی قوی بیان فرموده اند که این خصوصیت اخلاقی خیام به سبب آن بوده که خیام شاگرد شایسته ای که قوت درک کامل سخنان او را داشته باشد در اطراف خود نمی یافت.
اما از تمام وجوه خیام مهمتر و برتر صفت شاعری اوست.
او اساساً هرگز در جرگه شاعران وارد نشد. وی تنها رباعی می سرود و رباعیاتش نیز جنبه تفنّنی داشت. اما رباعیات کم حجم او چنان سرشار از مفاهیم بلند فلسفی است که امروزه ما وی را بیش از آنکه به نام ریاضیدان، فیلسوف، طبیب و منجم بشناسیم، به نام شاعر می شناسیم.
رباعیات خیام بزرگ تجلی آشکاریست بر این نکته که کیفیت والا بر کمّیت بی ارزش هزاران هزار بار غلبه دارد.
عالی ترین و مهمترین دریافتهای فلسفی و شگرف او از عالم در همین دویست رباعی مندرج است و عجیب تر آنکه هیچ شاعری در تمام جهان با این میزان بسیار اندکِ حجم شعر نتوانسته این محبوبیت و شهرت را کسب کند که عمر خیام کسب نموده. به عبارت دیگر خیام تنها چهارصد بیت شعر دارد(دویست رباعی) و این مقدار شعر آنقدر کم و اندک است که شاید جز او هیچکس در جهان با این حجم کم شعر به عنوان شاعر شناخته نشده است. اگر در هر صفحه ای 5 رباعی او چاپ شود کل حجم رباعیات او 40 صفحه بیشتر نخواهد بود. کدام گوینده و شاعر بزرگ در عالم با این میزان کم سروده توانسته چنین شهرت و محبوبیت بی نظیری کسب کند که حکیم عمر خیام کسب کرده؟ تفکر در همین نکته و درک میزان محبوبیت فراوان خیام بزرگ در سراسر عالم، گواهی آشکار است برای عظمت روح و علو اندیشه وی.
مضامین رباعیات خیام در طول تاریخ همواره محل مناقشه بوده است. عده ای با نگاهی کاملاً مادی رباعیات این حکیم بزرگوار را تا سطح هواهای پست نفسانی خود پایین می آورند و خیام را مردی شرابخوار و منکر رستاخیز و ملحد معرفی می کنند. حال آنکه اهل دل همواره به رباعیات او به چشم دل نظر افکنده اند و نور حقیقت و عشق به الهیت را از کلام او دریافت نموده اند. از (( رابیدرانات تاگور )) اندیشمند بزرگ هندی که شیفته خیام بود و او را عارفی کامل می دانست تا بخش بزرک دانشمندان کشور خودمان.
عاشقان دانایی و کشف حقیقت را به مطالعه مقالاتی که استاد فقید محمدعلی فروغی در مورد رباعیات خیام نوشته اند دعوت می کنیم. در این گفتارهای روشنگرِ استاد، از رباعیات خیام به عنوان چراغ هدایت و کلامی عارفانه یاد شده است.
توجه به دیگر آثار خیام نیز ما را به این باور می رساند که نمی توان رباعیات وی را به کفر و الحاد و لذت جویی مادی محدود کرد. بلکه باید رمزها و اشارات اهل دل را شناخت و این اشعار لطیف را بارقه های نور معرفت قلمداد کرد.
ترجمه رباعیات عمر خیام به زبانهای غربی و به ویژه توسط (( فیتزجرالد )) انگلیسی، خود بحثی بسیار مفصل و زیباست که آن را به مجالی دیگر موکول می کنیم تا حق مطلب را تا حدی در آن باب ادا کنیم.
در اینجا حیف است که به بهترین رساله نثر حکیم عمر خیام به زبان پارسی اشاره نکنیم که آن هم رساله ای از نظر حجم کوچک اما پر محتوا و مستطاب است به نام (( نوروزنامه)). وی این رساله را در بیان آداب و رسوم فرهنگی ایرانیان و به ویژه جشن شکوه مند نوروز نگاشته است و کتاب دلپذیر و زیبای او علاوه بر نثر خوش آهنگی که روح را به تموّج در می آورد، حاوی نکات بسیار ذی قیمت تاریخی در باب جشن نوروز و رسوم وابسته به آن است.
و در پایان عاشقان زبان پارسی و قند شیرین کلام خیام را به خواندن رباعیات ممتاز و ناب وی دعوت می کنیم.
و این هم دعایی از زبان حکیم بزرگوار ایرانی ما خطاب به خداوند متعال که می تواند دعای همه ما باشد:

با تو به خرابات اگر گویم راز
به زانکه به محراب کنم بی تو نماز
ای اول و ای آخر خَلقان همه تو
خواهی تو مرا بسوز و خواهی بنواز

درود بر حکیم عمر خیام، بزرگ نابغه ایران زمین و فرزندان ژرف اندیشش

مرتبط با این خبر

  • «ایران: مهد تمدن» در "درنتز" هلند

  • اصول راه اندازی یک مزرعه پرورش شترمرغ

  • « زبان فارسی »

  • «اُسَبِل»

  • برنامه نیستان را هر شب ساعت 21:30 بشنوید

  • کیمیای هستی اثری از شفیعی کدکنی

  • هنر صنایع دستی زنان عشایر کهگیلویه و بویراحمد

  • با فرهنگ سفر کنیم؛ سفر به تبریز

  • بررسی ترجمه آثار پلیسی و جنایی در رادیو کتاب

  • با فرهنگ سفر کنیم؛ سفر به تبریز