صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

شیخ فریدالدین عطار نیشابوری به سال 540 هجری قمری در نیشابور زاده شد و به سال 617 در حمله وحشیانه مغول به شهادت رسید.

نویسنده : ارسطو جنیدی

سلام بر شما دوستداران ادبیات پارسی و فرزندان زبان شیرین پارسی.

امروز به مناسبت روز بزرگداشت شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، چند دقیقه ای را در وصف این سیمرغ عالم عرفان ایرانی- اسلامی سپری می کنیم.
این شاعر فرزانه و ممتاز ادبیات پارسی و عرفان، فرزند خانواده ای متمول بود و پدر وی به سبب شغل عطاری و دارو فروشی زندگی مرفهی داشت. خود فریدالدین هم بعد از پدر شغل وی را ادامه داد و به طبابت و داروفروشی اشتغال یافت. روحیه عشق و علاقه به عرفان و عرفای بزرگ اسلامی از کودکی در وجود عطار شعله می کشید و در بزرگسالی نیز این شور و شوق سبب شد به سیر آفاق و انفس بپردازد و به جرگه عرفا وارد شود.
تمامی افسانه هایی که تذکره ها و متون کهن در باب تغییر درونی و انقلاب قلبی عطار ذکر شده اند، از نظر تاریخی کاملاً بی پایه و مجعول هستند و هیچ سندی ناظر بر صحت آنها در دست نیست. به عکس، شواهد گواه بر این است که عطار از خردسالگی دلبسته تصوف اسلامی بوده است و هرگز هیچ تحول و انقلابی که منجر به تغییر رویه کلی او شود، چنان که داستان پردازان بیان کرده اند در زندگانی عطار رخ نداده است.
داستان مشهوری که در باب تغییر حال عطار بیان می شود که داستان گفتگوی عطار با یک درویش و مرگ درویش در پیش چشمان عطار است، تماماً زایده خیالات و تصورات تذکره نویسان پس از اوست و هیچ مبنای تاریخی ندارد.
علامه فقید، دکتر ذبیح الله صفا، در کتاب ارجمند ((تاریخ ادبیات در ایران)) ، اشاره می فرمایند که علت آنکه در مورد تمامی عرفای قدیم چنین داستانهایی جعل می شد، این باور بود که عارف باید با یک اتفاق بسیار شگفت انگیز و مهم و بزرگ دچار تحولی عظیم شود و زیر و رو شده، وارد عالم تصوف و عرفان گردد.
یقیناً تعدادی از این داستانها در مورد عارفان، حقیقی و دارای وجاهت تاریخی هستند اما در مورد عطار هرگز چنین نیست. زیرا شواهد شعری و تصریح خود عطار، ما را از چنین تصورات غیر حقیقی دور می کند.
عطار در مقدمه کتاب ارجمند خود، (( تذکره الاولیاء )) صریحاً بیان می کند که از عهد کودکی میل و رغبت و شیفتگی خاصی به جماعت عارفان و عالم عرفان داشته است. از دیگر سو در کتاب گرامی دیگر خود، (( الهی نامه )) به صراحت اشاره دارد به این نکته که کتابهایی چون اسرارنامه و الهی نامه و منطق الطیر را در داروخانه و در هنگام فراغت از کار روزانه سروده است. داروخانه بزرگی که هر روز پانصد نفر برای معالجه بدان مراجعه می کردند و نبض خود را به عطار می نمایاندند:
به داردخانه پانصد مرد بودند / که در هر روز نبضم می نمودند //
پس تمامی روایات مبنی بر تارک دنیا شدن و زهد خشک و رهبانیت عطار جعلی و ناصحیح است.
این درسی بزرگ برای تمامی عاشقان حق است که رهبانیت هرگز به معنای ورود به عالم عشق و عرفان نیست. عارفی به عظمت عطار در وسط مشغله های دنیوی، دل با دادار هستی دارد و به تعبیر استاد گرامی، دکتر الهی قمشه ای : ((همان عطاری بهترین خانقاه و همان درمان بیماران و خدمت به خلق برترین ریاضت هاست. ))
عطار بزرگوار ما آثار سترگ بسیاری دارد و همواره به شاعر و عارفی پرکار و پر اثر شهره بوده است. آثار مهم او : اسرارنامه، الهی نامه، مصیبت نامه، مختارنامه که مجموعه رباعیات اوست، تذکره الاولیاء که مهمترین کتاب نثر در باب زندگانی عرفانی بزرگ ایرانی - اسلامی است و نیز کتاب مستطاب و دردانه او نیز کتاب ((منطق الطیر)) یا ((مقامات الطیور)) است. این کتاب مهمترین، جامع ترین، شیرین ترین و تاثیرگذارترین اثر عطار است و تاثیر حیرت انگیز این داستان تمثیلی عرفانی بر تمامی عرفای جلیل القدر پس از وی، همچون شیخ محمود شبستری، جامی، به ویژه مولانا جلال الدین بلخی، کاملاً هویدا و آشکار است.
منطق الطیر داستان تمثیلی زیبایی است از سیر و سلوک سیصدهزار مرغ که به راهنمایی هدهد دانا، برای رسیدن به پیشگاه سرور و سالار تمامی مرغان جهان، یعنی سیمرغ راهی سفری دور و دراز می شوند و در هر مرحله تعدادی از مرغان از ادامه مسیر پا پس می کشند و دشواریهای راه آنان را از سیر و سفر باز می دارد. تعداد عاشقان سیمرغ در هر مرحله کم و کمتر می شود تا آنجا که وقتی به بارگاه سیمرغ می رسند، تنها ((سی مرغ)) باقی می مانند. این سی مرغ از هدهد می شنوند که در این مرحله نیز باید خودخواهی و تکبر حاصل از این سیر و سلوک را کنار بگذارند تا بتوانند پادشاه مرغان عالم یعنی سیمرغ را زیارت کنند.
در دوره های اخیر اشتباهی توسط عده ای از محققان رخ داده و چنین پنداشته شده که عطار خواسته است بیان کند سیمرغی در کار نیست و سیمرغ همین سی عدد مرغی هستند که از تمامی مراحل عبور کردند. در حالی که هرگز چنین پنداری صحیح نیست. زیرا عطار خود صریحاً اشاره می کند که
سیمرغ منتظر دیدار این مرغان سیر و سفر کرده است اما این مرغان باید از خودبینی نیز چون دیگر بندهای سیر و سلوک مانند حرص و آز و شهوت و غیره، دست بشویند تا دیدار جمال سیمرغ نصیبشان شود.
سیصدهزار مرغ تمثیلی است از مردمان عالم که در ابتدا همه ابراز علاقه برای رسیدن به بارگاه حضرت حق را می کنند اما تعداد بسیار اندکی این علاقه را با همتی راستین آمیخته اند. هدهد تمثیلی است از پیامبران الهی و به ویژه حضرت ختمی مرتبت (ص) و نیز تمامی بزرگان عالم و شاعران و هنرمندان که مردمان را به راه حق دعوت می کنند از جمله شعرا و عرفای بزرگ و عزیزی چون خود عطار بزرگوار و مهربان. سیمرغ نیز رمزی است از ذات پاک خداوند متعال.
دیگر نکاتی که باید در این اندک مجال در مورد عطار بزرگوارمان اشاره شود، آنکه عطار تاثیر شگرفی بر رشد عرفان ایران در عهد اسلامی گذاشته است در دو جنبه :
اولاً او داستان سیمرغ و هفت شهر عشق را در کتاب شورانگیز خویش ، منطق الطیر ، به عالی ترین و زیباترین درجه خود بیان کرده و این روایت را که پیش از او نیز در ادبیات ایران زمین سابقه داشته، به قلّه خویش رهنمون شده و ثانیاً آنکه عطار تاثیر عمیقی بر مولاناجلال الدین بلخی گذارده و علاوه بر آنکه در کودکیِ مولانا وی را دیده و یک نسخه از کتاب اسرارنامه خویش را به مولانای خردسال بخشیده و سفارش تعیلم نیکوی وی را به پدرش کرده، بعدها مطالعه اشعار آسمانی عطار ، شعله جان مولانا را برافروخته تر کرده است. از این جهت باید گفت عطار در خلق اثری به شکوه و عظمت مثنوی معنوی مولوی، نقشی بسزا داشته است. مثنوی معنوی که درخشان ترین اثر عرفانی در زبان پارسی و از برجسته ترین آثار عرفانی در سراسر گیتی است.
و کلام پایانی آنکه هرگز از یاد نبریم وظیفه اصلی ما، شناخت این بزرگواران و حرکت در مسیر آنان و عمل کردن به سخنان پاک آنان است و نه صرفاً ستایش از وجود این بزرگان.
بکوشیم که در عمل پیروان راستین این خوبان عالم باشیم....ایدون باد...

و این قطعه دوبیتی حضرت عطار نیز تقدیم به دلباختگان هدهد عالم عرفان ایران زمین :

دوشم خبری ز دلبر آمد
رو مژده بده که دلبر آمد

گوشم چو شنید نام دلبر
فریاد و فغان ز دل ، برآمد

مرتبط با این خبر

  • بیست و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر کودک در همدان

  • زبان فارسی

  • نگاهی به دوران پیشدادیان در شاهنامه / قسمت پنجم

  • « ناطور دشت »

  • رهبر اسبق ارکستر سمفونیک تهران به رادیو فرهنگ می رود

  • خبرهای از جشنواره تئاتر فجر و جشنواره شعر و داستان «جوان سوره»

  • رادیو کتاب امروز: گفتگو با پریسا قبادی اصل درباره اولین ترجمه اش

  • فرهنگ کار انجیر چینی فصل پاییز در سمنان

  • معرفی زندگی و آثار دهخدا در ادب گردی

  • روز جهانی نابینایان ،صبح به وقت فرهنگ و ... جور دیگر باید دید!