صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

امروز در مورد سفره باشکوه هفت سین و فلسفه چینش آن سخن می گوییم.یکی از نیکوترین و پررنگ ترین سنتهای جشن باشکوه نوروز ، سفره هفت سین است.

نویسنده : ارسطو جنیدی

درود بر فرزندان یکی بزرگ ترین و ژرف ترین فرهنگها و تمدنهای تاریخ؛ یعنی فرهنگ زیبای ایران زمین.
امروز در مورد سفره باشکوه هفت سین و فلسفه چینش آن سخن می گوییم.
یکی از نیکوترین و پررنگ ترین سنتهای جشن باشکوه نوروز ، سفره هفت سین است.
در باب قدمت و نیز وجه تسمیه هفت سین نظرات گوناگونی ارائه شده؛ و حاصل این تحقیقات را به طور فشرده چنین است:

این که گفته می شود هفت سین در ابتدا (( هفت شین )) بوده در بخش اول سخن مطلب صحیحی است اما نکته اشتباه از آن جایی شروع می شود که بیان می گردد : (( هفت شین عبارت بوده است از شراب و شیر و شمع و... که بعد از حمله اعراب و ظهور اسلام ؛ به علت حرام بودن شراب و حذف شدنش از سفره نوروزی ، ایرانیان تصمیم گرفتند هفت سین را به جای هفت شین قرار دهند....!! ))

اما کسانی که این باور بسیار مضحک را جعل کرده اند و کسانی که به آن دامن می زنند هرگز با خود نیندیشیده اند که واژه (( شراب )) واژه ای عربی است و قبل از حمله اعراب اساساً در زبان مردم ایران چنین واژه ای وجود نداشته که بخواهد در سفره نوروزی ایرانیان جای داشته باشد.
اما حقیقت چیست؟
چنان که اشاره کردم ، بخش اول آن سخن که می گوید هفت سین در ابتدا هفت شین بوده، درست است.
بله... هفت سین هفت شین بوده اما این تلفظ زبان پارسی میانه بود که در دوران اشکانیان رواج داشت و در این تلفظ بعضی از واژگان با شین تلفظ می شدند و بعدها در دوران ساسانیان و زبان پهلوی، برخی از این تلفظ ها از شین به سین تبدیل شد.
هر هفت سینی که ما امروزه در سفره های خود قرار می دهیم دقیقاً همان هفت شینی بود که نیاکان ما در زمان اشکانیان بر سفره هفت سین خود قرار می دادند و در عهد ساسانیان، به صورت هفت سین تلفظ شد و تا به امروز همین نام و همین تلفظ واژگان بر هفت سین باقی مانده است. اما ایرانیان عهد اشکانی این هفت سین را به صورت حرف (( ش )) تلفظ می کردند و بعدها در زمان ساسانی و در زبان پهلوی کم کم به شکل سین درآمد.

تلفظ اشکانی تلفظ ساسانی
شیب سیب
شرکه سرکه
شیر سیر
شمنو سمنو
شبزه سبزه
شماق سماق
شنجد سنجد

بعضی از تلفظ های کلمات با گویش پارتی و پارسی میانه هنوز هم در زبان پارسی دری ما رواج دارد.
مثلاً (( خروس )) پهلوی ساسانی همان (( خروش )) پارسی میانه یا پارتی است ، و خروس حیوانی است که خروش و فریاد بر می آورد...
(( دست )) همان (( دشت )) است که چون دشت و صحرا است.
واژه ترکیبی (( دشت اول )) هم بازمانده همین نکته است که دشت اول در واقع همان دست اول و دریافت نخست روزانه است.
فرشته همان فرسته است؛ یعنی موجودی پاک که از آسمان به سوی زمین فرو فرستاده می شود. فرشته تلفظ پارسی میانه و اشکانی است و فرسته که امروزه به شکل فرستاده و دیگر کلمات به کار می رود تلفظ پهلوی ساسانی.
البته نباید گمان کرد که همه واژگان پارسی میانه که حرف (( س )) داشته اند به صورت (( ش )) تلفظ می شدند ؛ بلکه تنها تعدادی از آن کلمات چنین گویشی داشتند.
و اما چینش درست هفت سین:
هر واژه ای که با حرف سین آغاز می شود نمی تواند در سفره هفت سین جای بگیرد.
هفت سین دارای پنج شرط است
که باید هر پنج شرط را دارا باشد تا در سفره سنتی ما قرار بگیرد.
این پنج ویژگی عبارتند از :
1- باید با حرف سین آغاز شود
2- باید خوراکی باشد
3- باید ریشه گیاهی داشته باشد
4- باید پارسی اصیل باشد
5- باید تک واژ باشد ( کلمه ترکیبی نباشد)
نکته مهم اینست که ممکن است واژه ای از بین این پنج شرط حتی چهار شرط را دارا باشد اما فقدان شرط آخری سبب می شود در سفره پنج هزارساله ایرانی ما جای نگیرد.
و اما مطلبی حیرت انگیز از فرهنگ ایران...
نکته بینهایت شگفت انگیز اینست که اگر شما این پنج شرط را لحاظ کنید و در میان 20 میلیون لغت پارسی بگردید ، غیر از این هفت سین اصلی هیچ مورد دیگری پیدا نمی کنید ، حتی یک مورد...
با توجه به پنج شرط اصلی که ذکر شد باید گفت که هفت سین فقط و فقط همین هفت مورد هستند :
سیر / سنجد / سمنو / سماق / سیب / سبزه / سرکه //
پس (( سکه )) جزء هفت سین نیست. چون واژه ای پارسی نیست و تازی است و چون خوراکی نیست.
سوهان خوراکی هست ، تک واژ هست ، ریشه گیاهی دارد ، با سین شروع می شود ؛ اما واژه پارسی نیست بلکه هندی است.
اصالتمان را بشناسیم و ارجش نهیم...
نوروز کهن ترین و زیباترین جشن سال نوست که متعلق به نژاد آریا و ملت ایران است... با سابقه ای بیش از پنج هزار سال...

آیینهای ملی مان را پاس بداریم که شناسنامه و هویت ما هستند.

نوروزتان پیروز و سال 1397 بر همگان خجسته باد...

مرتبط با این خبر

  • سفرنامه ی کارلا سرنا

  • « آبلوموف »

  • آشنایی با ایرانشناس برجسته «زنده یاد منوچهر ستوده»

  • ویژه برنامه یادبود زنده یاد صادق عبدالهی از رادیو فرهنگ

  • نام آوران ایران زمین میزبان نادر مشایخی می شود

  • کارگردان نمایش «فیل در تاریکی» به گفتگوی جادوی صحنه می آید

  • ویژه برنامه یادبود زنده یاد صادق عبدالهی از رادیو فرهنگ

  • "خشت اول" کودکان را با مسواک آشتی می دهد

  • «نخستین اشتباهی که نی نی کرد ....»

  • مارتین هایدگر(بخش آخر)