صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

امروز سخن از دانشی مردی بزرگ و ممتاز و یگانه است که خورشیدوار بر آسمان فرهنگ و ادب پارسی درخشیده است. آن استاد فرزانه کسی نیست جز: دکتر ذبیح الله صفا.

نویسنده: ارسطو جنیدی
با درودی به پهنای آسمان ایران فرهنگی بر شما فرزندان این خاک مقدس و عاشقان زبان بی مانند پارسی.
از هفته پیش نگاهی به زندگانی تعدادی از محققین و پژوهشگران عرصه ادبیات در دوره معاصر را آغاز کردیم و امروز دومین بخش از این گفتار را به حضور ارجمند شما فرهنگ دوستان عزیز تقدیم می کنیم.
امروز سخن از دانشی مردی بزرگ و ممتاز و یگانه است که خورشیدوار بر آسمان فرهنگ و ادب پارسی درخشیده است. آن استاد فرزانه کسی نیست جز:
دکتر ذبیح الله صفا.
دکتر ذبیح الله صفا در سال 1290 در شهرمیرزاد استان سمنان چشم به جهان گشود.
تحصیلات مقدماتی را در زادگاه خود گذراند و برای تحصیل در دبیرستان به تهران رفت. او دوره دبیرستان را با رتبه بسیار عالی در دبیرستان دارالفنون پشت سر گذاشت و وارد دانشگاه شد و همزمان در دانشسرای عالی فلسفه و نیز دانشکده زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، ادبیات فارسی خواند و در سال 1315 در هر دو رشته زبان و ادبیات فارسی و نیز فلسفه، لیسانس گرفت.
سال پس از آن دبیر ادبیات شد. در سال 1321 با ارائه رساله ((حماسه سرایی در ایران)) در حضور استادان بزرگ خود، یعنی استاد فروزانفر، استاد سعید نفیسی، و ملک الشعرای بهار ، به اخذ دکتری در رشته زبان و ادبیات فارسی نایل آمد و به تدریس در دانشگاه تهران اشتغال یافت. ایشان از محضر این سه بزرگوار بهره های فراوان برد و همواره با احترامی خاص به این مردان صاحبدل و صاحب اندیشه اردات می ورزید.
دکتر ذبیح الله صفا مدتها سردبیری نشریاتی چون سخن، مهر و نشریه دانشگاه تهران را عهده دار بود. در سال 1341 تا 43 به عنوان استاد میهمان در دانشگاه هامبورگ آلمان به تدریس ادبیات فارسی و تاریخ ایران پرداخت. در بازگشت از سفر آلمان به عنوان استاد ممتاز نایل شد و همزمان مدیریت گروه رشته زبان و ادبیات فارسی، و ریاست دانشکده ادبیات دانشگاه تهران را بر عهده گرفت.
استاد در سال 1347 به درخواست خود بازنشست شد و به نگارش کتب گرانسنگ خود ادامه داد.
دکتر صفا در اواخر عمر در آلمان سکونت داشت و در سال 1378 روح بلندش به جوار حضرت حق پر کشید و جامعه فرهنگی ایران را در اندوهی جانکاه فرو برد.
فقدان این دانشمند بی مانند و استاد فرزانه چنان فقدان بزرگی را برای عرصه فرهنگ و ادب ایران رقم زد که هرگز جبران شدنی نیست.
ایشان به راستی یک شخصیت برجسته و کم نظیر بود؛ چه از نظر شخصیتی و چه از نظر علمی.
آثار سترگ وی نه پیش از او نمونه ای داشتند و نه هرگز پس از استاد نظیری یافتند.
از صفات اخلاقی دکتر صفا باید به بلندی روح و صفای باطن ایشان اشاره شود.
این مرد بزرگ همانسان که دانشمند بود، مهربان و باگذشت و فداکار و بسیار متواضع هم بود.
تمام آموزه های اخلاقی که در ادبیات پارسی ستوده می شوند و به چشم می خورند، در وجود مهربان او یک جا جمع آمده بود.
فروتنی ، صداقت ، ادب و احترام ، بزرگواری و گذشت ، ایثار ، مهربانی و خوش خلقی، و وطن دوستی ، صفات بارز اخلاقی این فرزند خلف ایران زمین به شمار می رفت.

این خورشید پرفروغ ادبیات ایران و محقق و پژوهشگر بی همتا را پدر تاریخ ادبیات نویسی ایران نامیده اند که به حق عنوانیست سزاوار.
استاد فقید، تاریخ ادبیات ایران را از حمله اعراب تا آغاز دوره قاجار به عالی ترین و علمی ترین شکل ممکن نگاشت.
او با نثر فوق العاده شیرین و روانش چنان اثری پدید آورد که در دقت و صحت مطالب، اتقان علمی، تحلیل درست و منطقی و سیر تاریخیِ ادبیات پارسی، بدون اغراق بی نظیر است.
این کتاب پنج جلدی که در هشت مجلد به طبع رسیده، و بیش از هفت هزار صفحه است، شهرتی جهانی یافته و محققان غربی را نیز به شگفتی و تحسین واداشته.
مرحوم استاد ایرج افشار جامعیت کار دکتر صفا در تالیف این کتاب گرانسنگ را به دریایی بی انتها تشبیه کرده است.

((حماسه سرایی در ایران)) دیگر اثر درخشان دکتر صفا است که برترین و مهمترین اثر در زمینه شناخت اسطوره و حماسه و به ویژه شاهنامه به شمار می رود.
بیش از هفتاد و پنج سال از نگارش این کتاب می گذرد و نه تنها به دقت و جامعیت آن کتابی به رشته تحریر درنیامده بلکه نزدیک به آن هم هیچ اثری دیده نشده است. بزرگان بسیاری از جای جای این کتاب ارزنده بهره ها برده اند؛ از جمله مرحوم دکتر مهرداد بهار در تالیف کتاب ارزنده خود یعنی ((پژوهشی در اساطیر ایران)) به شدت تحت تاثیر کتاب دکتر صفا قرار داشته است و گاه عیناً جملات دکتر صفا را در کتاب خویش نقل قول کرده است.

(( گاه شماری و جشنهای ملی ایرانیان )) دیگر کتاب آن مرد دانشمند است.
کتابی نسبتاً کم حجم که گنجینه ای سترگ از دانش در باب تاریخ تقویم و گاه شماری و نیز جشنهای ملی مردم ایران زمین به شمار می رود.
اگر به دنبال پاسخهای بسیار دقیق و علمی در مورد جشن نوروز ، جشن مهرگان ، جشن سده و جشن
شب چله(شب یلدا) و دیگر رسوم کهن ایرانی هستید، این کتاب را پیش چشم بگذارید.
دو کتاب ارزنده گنج سخن و گنجینه سخن نیز گزیده هایی از شعر و نثر فاخر ادب پارسی هستند همراه با توضیحاتی راهگشا برای دانشجویان و عاشقان دانستن در پهنه ادبیات پارسی.

کتاب گرامی دیگر او کتاب ((دورنمایی از فرهنگ ایرانی و تاثیر جهانی آن)) نام دارد و مخاطب را آگاه می کند که فرهنگ ایران زمین چه دِین بزرگی بر گردن فرهنگ و تمدن جامعه جهانی دارد.

کتابهای استاد بسیارند و در این مجال اندک نمی توان در باب تمام آنها سخنی گفت و مطمئن بود که حق مطلب ادا شده است.
این دانشی مرد بی همتا بیش از چهل و پنج کتاب به رشته تحریر درآورد که دریاهایی از دانش هستند و سطر به سطر آنها مستند و با دقت خاص علمی و ضمناً با نثری دلکش و روان و شیوا.

استاد، دانشجویان بزرگی نیز پرورش دادند که هرکدام ستاره ای فروزنده در آسمان ادبیات پارسی شدند.
دکتر قدمعلی سرامی، دکتر سید محمد ترابی، دکتر نصرت الله امامی و استاد ایرج افشار از بزرگترین محققان گرامی دوره ما هستند که جملگی از دانشجویان دکتر ذبیح الله صفا بودند.
سخن از این دانشمند بزرگوار را پایانی نیست...
در فرجام سخن، عاشقان دانایی و شیفتگان ادبیات را به مطالعه تمامی آثار دکتر صفا دعوت می کنم که آثار ایشان به راستی آب حیاتی هستند برای عاشقان دانایی.

ای استاد فقید...
ای دانشمند بزرگوار نام و یاد بلندت جاویدان خواهد بود...
روانت شاد ای عاشق میهن ،
ای دکتر ذبیح الله صفا ...

تا هفته بعد که در باب نوروز زیبا با شما عزیزان سخن خواهیم گفت، دلهایتان شادکام

مرتبط با این خبر

  • اجرای بخش تازه «هفت طوطی» در برنامه هفت کوچه

  • سیری در ادبیات ترکیه از رادیو کتاب

  • راه اندازی اولین حراج آثار صنایع دستی ایران

  • « دمی با یاد استاد بزرگوار و فرزانه، علامه سعید نفیسی »

  • « شاهزاده ی زمینی »

  • چطور می توانیم نشر موفقی داشته باشیم؟

  • گفت و گو با اکبر مالکی کارشناس و مدرس ورزش

  • همه چیز درباره جعل اسناد از رادیو فرهنگ

  • « فغان از یار ناجنس »

  • عرضه ی موسیقی 15 قوم ایرانی در جشنواره فرهنگ و هنر