صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

سیاحتنامهء ناصرخسرو،شرح سفر هفت سالهء ناصرخسرو است بعد از خواب مشهوری که دید. سفرنامه یا به قولی سیاحتنامهء ناصرخسرو، کتابی است در حدود بیست و هشت هزار کلمه است و نوشته این حکیم اسماعیلی مذهب.

نویسنده : ارسطو جنیدی

هفته پیش وعده کرده بودیم که چندگاهی از گونهء ادبی (( سفرنامه )) با هم سخن بگوییم و بنا را بر آن گذاشتیم که از یکی از بزرگترین شاعران قصیده پرداز و اندیشمندان بزرگ قرن پنجم، یعنی ناصرخسرو قبادیانی بلخی سخن به میان آوریم و کتاب مشهور سفرنامه او که از قضا محبوب ترین و مشهورترین سفرنامه زبان پارسی و در فرهنگ ایرانی است.
سفرنامه یا به قولی سیاحتنامهء ناصرخسرو، کتابی است در حدود بیست و هشت هزار کلمه است و نوشته این حکیم اسماعیلی مذهب.
این کتاب شرح سفر هفت سالهء ناصرخسرو است بعد از خواب مشهوری که دید. این سفر پرماجرا و شیرین که از بلخ در شرق ایران آغاز می شود و بعد از عبور از شهرهایی چون مرو، سرخس، نیشابور، بسطام، سمنان، ری، تبریز، و رسیدن به طرابلس و حلب و ده ها شهر بزرگ و کوچک دیگر، سرانجام به مکه و مصر ختم می شود یک دورهء کامل از شناخت دقیق مناطق گوناگون ایران و بلاد اسلامی است.
از نظر سبک ادبی و نحوه نگارش باید گفت که سفرنامه ناصرخسرو متنی بسیار شیوا، روان و سهل است. کتاب او حتی امروزه هم رای هر خواننده علاقه مندی به راحتی قابل درک است و کاملاً از اصطلاحات و جملات دشوار به دور.
ناصر، در این سفر طولانی تمامی عجایبی را که دیده با کلامی صادقانه بیان کرده و به همین سبب کتاب وی علاوه بر ارزش ادبی حاوی اطلاعات بسیار ذی قیمت در باب بلاد اسلامی در میانهء قرن پنجم است و مسائل گوناگون دینی و مذهبی و موضوعات اجتماعی و فرهنگی و جغرافیایی هر ناحیه را با دقتی جالب بیان شده.
نکتهء بسیار جالب در باب این اثر ناصرخسرو آنست که این سفرنامه در میان تمامی آثار او یک اثر کاملاً ممتاز و یگانه است. به این معنا که با وجود اعتقاد شدید ناصرخسرو به مذهب اسماعیلی، در این کتاب او هیچ اثری از این تعلق خاطر دیده نمی شود و وی توانسته است در حکم یک بیننده منصف و ژرف بین ظاهر شود و گزارشهایی دقیق از آنچه می بیند را پیش چشم مخاطب خود قرار دهد بدون آنکه لزوماً پیش داوری کند.
بعضی گمان کرده اند سفرنامه ای که امروزه در دست ما هست، گزیده ای از این اثر زیباست. این احتمال بسیار ضعیف قلمداد می شود؛ مگر آنکه خود ناصر خسرو گزیده ای از این کتابش فرهم آورده باشد، و البته با شناختی که از او در بیان سخنان مفصل سراغ داریم، احتمال بسیار بعیدی است.
برای عاشقان مطالعه عرض می شود که بهترین و منقّح ترین چاپ از کتاب مستطاب سفرنامه ناصرخسرو، به کوشش استاد ارجمند، جناب دکتر محمد دبیرسیاقی فراهم آمده است.

برای حسن ختام بحث امروز قطعه ای کوتاه از این اثر شیرین و روان را نقل می کنیم :

((... صفت شهر مصر و ولایتش

آبِ نیل از میان جنوب و مغرب می آید و به مصر می گذرد و به دریای روم می رود. و آب نیل چون زیادت شود چندان می شود که جیحون به ترمذ.
و این آب از ولایت نوبه می گذرد و به مصر می آید. و ولایت نوبه کوهستان است، و چون به صحرا رسد، ولایت مصر است....
و گویند که نتوانسته اند که منبع آب نیل را به حقیقت بدانند. و شنیدم که سلطان مصر کس فرستاد تا یک ساله راه بر کنار نیل رفتند و تفحص کردند، هیچ کس حقیقت آن ندانست الا آنکه گفتند که از جنوبِ کوهی می آید که آن را جَبَل القمر گویند...))

ملاحظه می فرمایید که تا چه میزان نثر کتاب ساده و شیرین و روان است و بعد از گذشت هزار سال از تاریخ نوشته شدن این جملات، امروزه به راحتی برای هر پارسی زبانی قابل درک است.
ناصر خسرو از این حیث نیز برای فرهنگ درخشان ایرانی شخصیتی سترگ و قابل احترام است. زیرا او با نگارش آثاری ساده و روان به زبان بی همتای پارسی خدمات بسیاری کرده است. و امروزه بر ما است که قدر این زبان یگانه و بی بدیل را بدانیم که سبب می شود به این راحتی و شیرینی از لابه لای تاریخ عبور کرده با نیاکان خوش قریحه خودمان هم کلام شویم.

در مجالهای بعدی قطعات بیشتری از سفرنامه ناصرخسرو را عیناً در پیش چشم شما عاشقان فرهنگ و ادبیات و تاریخ ایران زمین قرار خواهیم داد.

مرتبط با این خبر

  • فراخوان دومین جشنواره «ایران ساخت» منتشر شد

  • « شغلم : خندیدن »

  • « زبان فارسی »

  • هر سحرگاه با «سحوری » از رادیو فرهنگ

  • سیری در ادبیات ایتالیا در رادیو کتاب

  • ترتیل قران کریم هر سحرگاه در رادیو فرهنگ

  • نغمه های نیمایی را از رادیو فرهنگ بشنوید

  • ماه مبارک رمضان در آینه ادبیات پارسی

  • « سکوت یا پر حرفی »

  • ثبت ملی عروسک قوم ترکمن